Kanker komt steeds vaker voor bij jonge mensen en we weten niet waarom

Uit een onderzoek in het Verenigd Koninkrijk blijkt dat obesitas medeverantwoordelijk is voor de toename van kanker bij jonge mensen. De overige oorzaken blijven een raadsel.

Wetenschappers hebben geprobeerd te achterhalen waardoor steeds meer jonge mensen kanker krijgen. Hoewel uit het onderzoek blijkt dat de toename van het aantal kankergevallen voor een deel kan komen doordat er steeds meer mensen overgewicht hebben, is dit geen volledige verklaring.

‘Onze belangrijkste conclusie is dat een groot deel van de stijging nog steeds onverklaard blijft’, zegt epidemioloog Montserrat Garcia-Closas van het Britse kankeronderzoekinstituut ICR. ‘Maar van de mogelijke oorzaken die we hebben onderzocht, is de toename in BMI de belangrijkste.’

LEES OOK

'Geef voeding een grotere rol in de geestelijke gezondheidszorg'

Voeding heeft veel invloed op de geestelijke gezondheid. Daarom moet voedingsadvies deel uitmaken van de behandeling van psychische aandoeningen, stel ...

Jong en oud

Wereldwijd blijkt uit verschillende onderzoeken dat het aantal gevallen van kanker bij volwassenen jonger dan vijftig jaar toeneemt. Het aantal gevallen van darmkanker is sinds de jaren negentig in een aantal landen, waaronder de VS, Australië en Canada, zelfs met ongeveer 50 procent gestegen. Ook in Nederland en België stijgt het aantal jonge darmkankerpatiënten.

Om te achterhalen waarom, hebben Garcia-Closas en haar collega’s de trends op het gebied van kanker in Engeland onderzocht. Ze vergeleken de registratie van kankergevallen met hoe vaak risicofactoren zoals obesitas voorkomen.

Op basis van gegevens uit 2019 en eerder concludeerden ze dat elf soorten kanker steeds vaker voorkomen bij mensen tussen de 20 en 49 jaar. Voornamelijk borst- en darmkanker komen bij jongere mensen veel voor. Het aantal diagnoses van andere vormen van kanker, zoals lever-, nier- en alvleesklierkanker, stijgt bij jonge mensen met 1 tot 6 procent per jaar.

Voor negen van deze elf kankersoorten constateerde het team dat de cijfers ook bij mensen van vijftig jaar en ouder stegen, meestal in een vergelijkbaar tempo. ‘Dit suggereert dat er gemeenschappelijke oorzaken zijn voor de stijgingen’, zegt Garcia-Closas. De twee soorten kanker die meer toenemen bij jongere mensen dan bij oudere mensen waren eierstok- en darmkanker.

De onderzoekers lieten baarmoederhalskanker buiten beschouwing. De cijfers voor baarmoederhalskanker dalen momenteel sterk doordat jongere vrouwen die in hun jeugd het HPV-vaccin hebben gekregen.

Leefstijl

Het team keek naar een aantal leefstijlfactoren die het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek heeft bestempeld als mogelijke risicofactoren: alcoholgebruik, roken, te weinig lichaamsbeweging, een verhoogde BMI, een lage vezelinname en de consumptie van bewerkt of rood vlees. De onderzoekers ontdekten dat deze risicofactoren in de loop van de tijd grotendeels stabiel zijn gebleven of zelfs zijn verbeterd.

De enige factor die alsmaar slechter wordt, is overgewicht. Hoewel obesitas een risicofactor is voor meerdere vormen van kanker, kan de toename van obesitas bij lange na geen volledige verklaring zijn voor de groeiende kankercijfers onder jonge mensen. Toename van BMI kan bijvoorbeeld slechts ongeveer 20 procent van de toename in darmkanker bij jonge vrouwen verklaren, zegt Garcia-Closas.

Andere oorzaken

Momenteel lopen er veel onderzoeken om de oorzaken van de stijgingen vast te stellen, zegt teamlid Marc Gunter, epidemioloog aan het Imperial College London. ‘Dit is nu een zeer actief onderzoeksgebied.’ Mogelijke oorzaken zijn onder meer een hogere consumptie van ultrabewerkt voedsel, PFAS en antibiotica die het darmmicrobioom verstoren.

De analyse suggereert dat de stijging van het aantal kankergevallen bij jonge mensen waarschijnlijk te wijten is aan een combinatie van meerdere factoren, in plaats van aan één enkele oorzaak. Ook kan betere en snellere diagnostiek een rol gespeeld hebben bij de toename van diagnoses.

Afvlakken

Het is belangrijk om je te realiseren dat de toename relatief is, zegt teamlid Amy Berrington, eveneens epidemioloog aan het ICR. In Nederland krijgen bijvoorbeeld jaarlijks slechts 650 mensen in de leeftijd van 15 tot 49 jaar te horen dat ze darmkanker hebben. Een stijging van 3 procent betekent dus maar ongeveer twintig extra gevallen per jaar. ‘Een relatieve trend bij een ziekte die zeldzaam is, betekent dat het extra aantal gevallen nog steeds vrij klein is’, zegt Berrington.

Ten slotte heeft Berrington gekeken naar recentere gegevens over kankercijfers, tot 2023. ‘De stijgende trends beginnen een beetje af te vlakken. Er is dus al wat beter nieuws op komst’, zegt ze.

Als de toename van overgewicht deels verantwoordelijk is voor de hogere kankercijfers bij jonge mensen, kan het toenemende gebruik van medicijnen voor gewichtsverlies helpen om het tij te keren, zegt Gunter. ‘Als de obesitascijfers inderdaad dalen door de komst van deze medicijnen, zou dat het aantal diagnoses van obesitasgerelateerde vormen van kanker kunnen verminderen.’