Kwallen als bijvangst: onverwacht waardevol voor cosmetica en biotechnologie

Kwallen worden in de visserij vaak gezien als nutteloze bijvangst. Toch blijkt dat beeld niet helemaal terecht. Volgens internationale onderzoekers kunnen deze dieren juist een waardevolle bron zijn van collageen, een stof die veel wordt gebruikt in cosmetica, huidverzorging en biotechnologie.

Het onderzoeksteam werkte samen met kleinschalige vissers in Spanje om beter te begrijpen hoe zij kijken naar deze onbedoelde vangsten, die normaal gesproken worden weggegooid. Daarnaast vergeleken de wetenschappers kwallen uit de bijvangst met kwallen die zorgvuldig met een handnet werden verzameld om het collageen optimaal te behouden.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

De resultaten waren opvallend: de kwallen uit de bijvangst bleken dezelfde structurele kenmerken en vrijwel dezelfde kwaliteit te hebben als de zorgvuldig gevangen exemplaren. In plaats van als afval te eindigen, kunnen we deze kwallen daarom beter gebruiken voor cosmetica en huidverzorging, maar ook voor biomedische toepassingen zoals wondverbanden, medicijnafgifte en voedingsproducten.

Geen goede reputatie

Kwallen hebben doorgaans geen positief imago. Vakantiegangers associëren ze met pijnlijke steken tijdens een dagje zwemmen en vissers zien ze vooral als een ergernis op het werk. Bijvangst van kwallen kan namelijk leiden tot beschadigde netten, extra werk en een lagere waarde van commerciële vangsten.

Volgens de wetenschappers is dit negatieve beeld een misvatting. “Kwallen zijn een belangrijk onderdeel van mariene ecosystemen en leveren waardevolle biomaterialen zoals collageen”, zegt onderzoeker Ainara Ballesteros. Door aan te tonen dat kwallenbijvangst collageen van hoge kwaliteit kan opleveren, willen de onderzoekers een circulaire bio-economische oplossing onder de aandacht brengen. “Het vermindert afval, creëert nieuwe economische kansen en ondersteunt tegelijkertijd kleinschalige vissers”, zegt onderzoeker Raquel Torres.

Samenwerking met Spaanse vissers

Voor het onderzoek gingen de wetenschappers in gesprek met zestien kleinschalige vissers in Catalonië en Valencia. Ze wilden weten hoe de vissers aankeken tegen de mogelijke waarde van kwallen en of zij bereid waren deel te nemen aan proefprojecten. Maar liefst 93,8 procent van de deelnemers reageerde positief. Veel vissers zagen in de kwallenbijvangst een kans op extra inkomsten en een duurzamere vorm van visserij.

Gedurende dertien maanden brachten onderzoekers en vissers samen de onbedoelde kwallenvangst in kaart. Volgens de onderzoekers was die samenwerking een van de meest waardevolle onderdelen van het project. “Hun praktische kennis van de zee, seizoensveranderingen, vistuig en het gedrag van soorten is enorm waardevol en wordt vaak onderschat.”

Vooral de betrokkenheid van de vissers maakte indruk op het team. “Velen rapporteerden bijna dagelijks over vangsten of juist het uitblijven daarvan. Ze deelden ook foto’s en observaties rechtstreeks vanaf zee”, vertelt Torres. In totaal werden zeventig gevallen van kwallenbijvangst geregistreerd. Daarbij kwamen vooral drie soorten veel voor: Rhizostoma pulmo (zeepaddenstoel), Pelagia noctiluca (lichtende kwal) en Cotylorhiza tuberculata (spiegeleikwal).

Kwaliteit van het collageen

In het laatste deel van het onderzoek analyseerden de wetenschappers de kwaliteit van het collageen uit de gevangen kwallen. Dit werd vergeleken met collageen uit kwallen die zorgvuldig met een schepnet waren gevangen.

De opbrengst bleek vrijwel gelijk tussen beide groepen. Ook de kwaliteit en structuur van het collageen waren nauwelijks aangetast door de incidentele vangst in visnetten. Daarmee concluderen de onderzoekers dat kwallenbijvangst een duurzame en waardevolle bron van hoogwaardig collageen kan zijn, mits er voldoende ondersteuning komt voor logistiek, verwerking en marktontwikkeling.

Nog maar het begin

De onderzoekers benadrukken dat dit nog maar het begin is. In de komende jaren hopen ze meer langdurig onderzoek te zien naar kwallenbijvangst in andere visserijgebieden om beter te begrijpen hoe klimaatverandering de verspreiding van kwallen beïnvloedt. Ook hopen ze methoden voor collageenextractie verder te verbeteren en op grotere schaal toepasbaar te maken voor de industrie.

Volgens Ballesteros is samenwerking daarbij essentieel: “Duurzame innovatie werkt alleen wanneer vissers, wetenschappers, beleidsmakers en bedrijven samen oplossingen ontwikkelen die ook in de praktijk haalbaar zijn.”

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: