Meer dan een miljoen mensen zonder papieren hebben een legale status aangevraagd in Spanje, twee keer zoveel als verwacht

Met een tijdelijke „buitengewone regularisatieprocedure” verwachtte de Spaanse regering een half miljoen mensen zonder papieren te legaliseren. De economische denktank Funcas vond die schatting aan de lage kant en verwachtte dat ruim 800.000 mensen gebruik zouden maken van de regeling, die liep van 15 april tot 30 juni. 

Ook dat bleek een onderschatting. Meer dan één miljoen mensen hebben een verblijfsstatus aangevraagd, zo maakte de Spaanse premier Pedro Sánchez dinsdag bekend op de slotdag van de procedure. Op basis van gegevens in overheidssystemen concludeert de Spaanse krant El País dat er 1,3 miljoen aanvragen zijn gedaan. De officiële cijfers van het ministerie van Migratie zijn nog niet bekendgemaakt. 

Dat er zoveel verzoeken zijn ingediend „laat zien hoe noodzakelijk deze erkenning van rechten en verantwoordelijkheden was”, zei de premier dinsdag in Madrid.   

Lees ook

Terwijl in Europa het migratiedebat verhardt, legaliseert Spanje 500.000 migranten: ‘Dit is dé kans voor heel veel mensen’ 

Spanje heeft mensen nodig

Terwijl Europese landen met rechtse én linkse regeringen immigratiemogelijkheden steeds meer beperken, koos Spanje een totaal andere koers. Na maanden van debat voerde de regering op 14 april per decreet een soort generaal pardon in, om mensen die al langer in Spanje verblijven maar geen papieren hebben een status te geven. Die status omvat een BSN-nummer, recht op gezondheidszorg en een woon- en werkvergunning voor een jaar. Daarna kunnen statushouders doorstromen naar een van de bestaande asielprocedures in Spanje. 

De motivatie voor deze regeling is tweeledig, legde premier Sánchez uit. Nu het Spanje economisch voor de wind gaat, vindt hij het belangrijk om ruimte te bieden aan mensen die daarop afkomen. Het tweede motief is pragmatischer van aard: om die economische groei van Spanje (2,8 procent in 2025) vol te houden, heeft het land mensen nodig – ook om de vergrijzing tegen te gaan. „De enige manier om achteruitgang te voorkomen, is door migranten zo ordelijk en doeltreffend mogelijk te integreren”, schreef de socialistische premier in februari in een opinieartikel in The New York Times. Zo helpen statushouders, die vanaf dat moment ook belasting betalen, met het betalen van de pensioenen en de verzorgingsstaat. 

Hoeveel aanvragen precies gehonoreerd worden, is nog onduidelijk. De overheid heeft vanaf de dag van aanvraag drie maanden de tijd voor de beoordeling. Eind september moet daar dus meer duidelijkheid over komen. Tijdens de zes eerdere regularisatieprocedures die Spanje heeft gekend sinds de jaren tachtig zijn in totaal 1,2 miljoen statussen uitgedeeld, mogelijk komt het aantal toegekende aanvragen van deze procedure bij dat aantal in de buurt.

Lange rijen bij consulaten

Er waren strikte voorwaarden verbonden aan de procedure: aanvragers moeten aantonen dat ze al voor 1 januari 2026 in Spanje waren en er vijf maanden onafgebroken hebben gewoond. Dat kunnen ze bijvoorbeeld bewijzen met een huurcontract of medische afspraken. Ook moeten migranten aan een van de drie volgende voorwaarden voldoen: ze moeten aantonen dat ze werken, een gezin met een minderjarig kind hebben, of zich in een kwetsbare situatie bevinden. 

Misschien wel de ingewikkeldste eis is dat aanvragers moeten bewijzen dat ze geen strafblad hebben, ook niet in hun land van herkomst. Dat leidde tot lange rijen voor ambassades en consulaten door heel het Zuid-Europese land, die in veel gevallen niet voorbereid waren op deze grote administratieve vraag. El País schrijft dat veel migranten in de laatste dagen van de procedure een aanvraag hebben ingediend met de belofte dat het bewijs omtrent het ontbreken van een strafblad volgt, omdat ze niet op tijd de juiste documenten konden krijgen. Hoe de overheid daarmee omgaat moet blijken, officieel wordt een aanvraag alleen in behandeling genomen als het dossier compleet is.

In een hoofdredactioneel commentaar noemt El País de regeling „nu al een succes”, maar stelt wel dat die gepaard moet gaan met investeringen in publieke diensten en voorzieningen. „De meest innovatieve en dynamische samenlevingen zijn die waarin men nieuwkomers heeft verwelkomd en geïntegreerd.” 

Niet iedereen in Spanje ziet het zo. De rechtse regionale regeringen van Aragón en Valencia voeren al langer een rechtszaak tegen de regeling. Het Spaanse Hooggerechtshof overweegt nu het Hof van Justitie van de Europese Unie te vragen of die in strijd is met EU-recht.