Met eierdozen mensen waarschuwen: afgeplakte ramen, geur van amandel? Dan bevat die schuur mogelijk een drugslab

1 uur geleden 1

Langs de weg aan de rand van Munnekeburen staat een onbemande winkel. Het voormalig waterschapsgebouw staat vol met groenten, zuivel, vlees en kruidenierswaren – alles wat de bewoners van de vijf dorpskernen nodig hebben. Zeven dagen per week, van 08.00 tot 22.00 uur, kunnen ze zélf – met een rekenmachine en pinapparaat – de boodschappen afrekenen.

Nadat de laatste winkel in de vijf dorpen rond Munnekeburen dicht was gegaan, wilde boerin Titia van der Linde de leefbaarheid vergroten. Elke dorpskern heeft een paar honderd inwoners, bijna iedereen kent elkaar. Het systeem van zelf afrekenen gaat goed, vertelt ze. „We gaan uit van vertrouwen. En voor veruit de meeste mensen is dat terecht.” Er hangt binnen wel een camera, voor de zekerheid. Buiten scharrelen schapen en lopen driehonderd melkkoeien.

Op de eierdoos staat in grote letters: ‘Voordat je het weet krijgt misdaad vrije uitloop’

Een van de producten in het onbemande winkeltje, dozen met tien eieren, wijst op een heel andere nieuwe werkelijkheid op het Friese platteland: dat is aantrekkelijk voor criminelen. Op de eierdoos staat in grote letters: „Voordat je het weet krijgt misdaad vrije uitloop.” En in kleine letters: „Hoe herken je criminaliteit in het buitengebied? Afgeschermde deuren of ramen. Activiteiten op ongebruikelijke tijdstippen. Een chemische geur van anijs, amandel, aceton of ammoniak. Overmatige beveiliging met camera’s.”

Titia van der Linde weet niets van criminaliteit, onderstreept ze, maar ze verkoopt sinds kort deze eierdozen om Platform Veilig Ondernemen te helpen. Dat probeert bewoners ‘in het buitengebied’ voor te lichten over de groeiende misdaad en ondermijning – vooral in verlaten schuren, leegstaande boerderijen of bij boeren die, soms onbewust, een schuur verhuren aan criminelen.

Wat vorig jaar begon als eierdozencampagne van PVO Brabant en Zeeland (twintigduizend dozen verkocht) heeft zich nu uitgebreid naar Limburg, Friesland, Drenthe en Groningen. PVO helpt ondernemers zich te beschermen tegen criminaliteit en wordt bekostigd door onder meer het ministerie van Justitie.

Mdma, crystal meth, speed en cocaïne

In 2025 ontmantelde de politie zes drugslabs in Friesland en begin dit jaar nog eens drie, in kleine dorpen met namen als Oudehaske en Hoornsterzwaag. In het hele land daalde vorig jaar voor het eerst in vier jaar het aantal ontdekte drugslabs van 167 in 2024 naar 142, volgens het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, maar in Friesland nam het aantal juist toe. Van twee naar zes.

De politie heeft de indruk dat drugscriminelen hun productiecapaciteit verschuiven van Zuid- naar Noord-Nederland, vertelde Hendrik van der Veen, sectorhoofd van politiedistrict Friesland recent aan Omrop Fryslân. In de labs worden synthetische drugs gemaakt en bewerkt, zoals mdma, crystal meth, speed en cocaïne. Nederland is hofleverancier voor het buitenland.

Het is niet eenvoudig om een drugslab te herkennen, vertelt Rini ten Grotenhuis, adviseur van PVO Noord-Nederland. Een huis, boerderij of gebouw waar de gordijnen altijd dicht zijn of ondoorzichtig plastic voor het raam hangt, bijvoorbeeld. Iemand die de huur voor een leegstaande schuur met cash wil betalen. Zelf kan ze, nu ze vier jaar intensief bezig is met criminaliteitspreventie in Noord-Nederland, niet meer onbevangen rondrijden op het platteland. Ze kijkt anders. „Drugslabs zijn illegaal – ze betalen geen belasting, produceren illegale middelen en een mensenleven is er weinig waard – maar ook gewoon gevaarlijk.”

Prijs van drugs op straat daalt niet

Dat realiseerde Ten Grotenhuis zich vier jaar geleden voor het eerst toen een drugslab in het Friese dorp Haule ontplofte. „Het lichaam van de medewerker die in het lab aan het werk was, werd in stukjes teruggevonden in het weiland. Iedereen in de omgeving was geschokt. Er speelden vaak kinderen op dat erf.”

Wie zitten pillen te draaien in lege schuren op het platteland? „Het kunnen individuele acties zijn, van mensen uit de streek, maar vaak zit er georganiseerde misdaad achter”, zegt Ten Grotenhuis. „Met gewiekste kopstukken die vanuit andere werelddelen de organisatie aansturen en die niet schuwen om lokale medewerkers de criminaliteit in te trekken.”

De productie van synthetische drugs is groot in Nederland, zegt Ten Grotenhuis. „Dat weten we doordat de prijs van drugs op straat niet daalt wanneer labs worden opgedoekt.”

Meldingsbereidheid is laag

Slechts 40 procent van de 142 labs die in 2025 werden ontmanteld, werd op het platteland gevonden. De rest in steden. Het zijn er in het buitengebied misschien minder dan in de stad, zegt Femke van der Plas, maar de meldingsbereidheid is op het platteland ook lager, vertelt ze. Ze is vertrouwenspersoon ‘ondermijning en criminaliteit’ voor boeren en tuinders in Brabant en Zeeland.

Van de 798 boeren die antwoordden op een enquête van ZLTO over ondermijning, zei 90 procent het níét te zullen melden als ze een verdacht gebouw zien. Waarom niet? Van der Plas: „Uit angst voor represailles en uit angst om iemand verkeerd te betichten.”

Soms zijn ze ergens geluisd en verhuren ze al aan een crimineel. Dan zijn ze bang om medeplichtig te worden

Toch bellen agrariërs Van der Plas regelmatig. Meestal anoniem. „Als iemand ze heeft benaderd die ze niet vertrouwen. Bijvoorbeeld met cash en de bereidheid om meer te betalen dan de vraagprijs. Ik schrijf niks op maar stuur ze door naar de criminele inlichtingen. Soms zijn ze al ergens ingetrapt, of erin geluisd, en verhuren ze al aan een crimineel. Dan zijn ze bang om medeplichtig te worden.”

De mensen die bellen, vertelt Van der Plas, willen doorgaans niet in het politiesysteem terechtkomen. „Het platteland is dunbevolkt dus je móét haast wel anoniem melden, want anders weet iedereen wie je bent. Soms hebben ze sterke vermoedens van een drugsnetwerk in de omgeving en ook dan stuur ik ze door naar de politie.”