Miljardendeals aangekondigd op de NAVO-top in Turkije. De wapenfabrikanten glunderen van oor tot oor

Vliegtuigen scheerden door de avondzon, over bergen en boven steden, op een gigantisch scherm, begeleid door actiefilmmuziek op bioscoopvolume. De tweedaagse NAVO-top begon dinsdag met een onvervalste Top Gun-vibe. Een hele dag was uitgetrokken voor een bijeenkomst met de wapenindustrie. Trotse politici presenteerden nieuwe samenwerkingsverbanden. Industriëlen glunderden op het podium in Ankara van oor tot oor.

Op een forum voor de defensie-industrie kondigden NAVO-landen en bedrijven deals aan ter waarde van tientallen miljarden. Voor tankvliegtuigen en voor drones, voor satellietnetwerken en voor moeilijk ontginbare grondstoffen. Alleen al met een project voor een nieuw drone-afweersysteem was 40 miljard dollar gemoeid.

„We hebben niet de luxe van tijd. We hebben nu nieuwe capaciteiten nodig”, zei NAVO-chef Mark Rutte. „De veiligheidssituatie vereist het.” De defensie-industrie moet niet zoemen, zei hij, maar brullen.

Nu de defensie-uitgaven in Europa met tientallen miljarden per jaar stijgen is de vraag: waar moet al dat geld heen? De westerse defensie- industrie is na jaren van schaarste simpelweg niet toegerust voor de massaproductie waar de overheden in Europa (en de VS) op dit moment om vragen. Nu er eindelijk geld is, is er niet genoeg productiecapaciteit.

Na jaren aarzelen en wegkijken beloofden Europese NAVO-partners elkaar én de Amerikaanse president Donald Trump vorig jaar op de NAVO-top in Den Haag plechtig de uitgaven voor de krijgsmacht te verhogen. Het was een spectaculaire belofte –in tien jaar tijd groeien van 2 procent van het bbp naar 3,5 procent voor defensie. De uitgaven in Europa zouden in de jaren dertig stijgen tot 800 miljard euro per jaar.

Krap aanbod, hogere prijzen

Ook al komt een grote groep landen wat traag uit de startblokken met verhoging van hun defensiebegroting, de defensie-uitgaven stijgen nu al spectaculair. Volgens de NAVO hebben Europa en Canada vorig jaar 90 miljard dollar meer uitgegeven dan in 2024. Sinds 2020 zijn de defensie-uitgaven in de EU met 63 procent gestegen. „Een ding is duidelijk”, zei Rutte „Het geld is er en er komt nog veel meer.”

De uitdaging is om de publieke middelen snel en toch verantwoord uit te geven. Een immense vraag bij een krap aanbod leidt onherroepelijk tot hogere prijzen – en dat, zei zelfs de topman van de Zweedse defensiefabriek Saab, Micael Johansson, kan niet de bedoeling zijn. Dus ook zo bezien moet de productie omhoog en liefst snel.

De hogere uitgaven hebben al geleid tot nieuwe investeringen in de industriële capaciteit van NAVO-landen. Volgens Rutte werd vorig jaar 37 miljard dollar geïnvesteerd in grotere fabrieken en nieuwe productielijnen. Het vloeroppervlak van de nieuwe productiecapaciteit zou optellen tot tweeduizend voetbalvelden. NAVO-landen kunnen nu vier miljoen granaten per jaar produceren, twee keer zoveel als twee jaar geleden.

Een goed begin, aldus Rutte, maar, de industrie moet ook bereid zijn om meer risico’s te nemen. „De vraag is er en dat weten jullie”,  zei hij tegen de ondernemers. De NAVO is heel open over haar behoeften. „Je weet dat de markt groeit en dat bondgenoten blijven investeren in defensie. Dit is geen anomalie, dit is een trend.”

Lees ook

Op de NAVO-top in Ankara is Europa meer bezig met Trump dan met de dreiging uit Rusland

Nederland gaat Stinger-raketten maken

Bedrijven waren lang terughoudend met investeringen in productiecapaciteit uit angst dat de piek in defensie-uitgaven tijdelijk zou zijn en na het Trump-tijdperk zou afnemen. Intussen ging de waarde van hun ondernemingen door het plafond.

Een politiek uiterst gevoelige vraag is wáár de industrie gevestigd is die gaat profiteren van de goudkoorts. Europese NAVO-landen doen ongeveer de helft van hun aankopen in de VS. Dat is tot op zekere hoogte onvermijdelijk omdat in de VS wapens worden geproduceerd die elders niet of nauwelijks verkrijgbaar zijn.

Europese defensie-aankopen zijn dan ook al jaar en dag een belangrijk argument van de Europeanen als de VS weer eens van het nut van het bondgenootschap overtuigd moeten worden. Rutte onderstreepte vorige week in The Financial Times nog dat de Europese aankopen in de VS goed zijn voor bijna 200.000 banen. Tegelijk wil Europa dat de nieuwe uitgaven voor een groot deel ten goede komen aan de Europese economie.

Eén manier om de aankopen in goede banen te leiden is samenwerking bij de aanschaf en ontwikkeling van nieuwe systemen. Europese hoofdsteden zien defensie van oudsher als kern van hun nationale soevereiniteit. Krijgsmachten worden niet alleen nationaal bestuurd, maar werden ook uitgerust door een nationaal opererende industrie. Dat leidde decennialang tot verspilling omdat schaalvoordelen ontbraken. De VS kochten voor hun defensie-dollars meer wapens dan de Europeanen voor hun euro’s.  

„We kunnen meer doen als we het samen doen. En we moeten meer doen”, zei NAVO-chef Mark Rutte. „NAVO-bondgenoten vormen nieuwe multinationale coalities om wapens te kopen. Dat helpt echt om te krijgen wat je nodig hebt.”

Zo maakte Nederland bekend samen met het Verenigd Koninkrijk te investeren in nieuwe amfibische transportschepen, een investering van 1 tot 2,5 miljard euro. Samen met negen andere landen investeert Nederland in de vervanging van de AWACS-radarvliegtuigen door de Global Eye, een product van Saab. Daarnaast neemt Nederland het voortouw bij de Europese coproductie van bekende Amerikaanse munitietypen. Samen met Duitsland gaat Nederland Stinger-raketten produceren en met drie andere landen richt Nederland een onderhoudscentrum op voor PAC3-raketten van het luchtafweersysteem Patriot.