Nederland is afhankelijker van de VS dan andersom, is de dreigende ondertoon van de Amerikaanse ambassadeur

Met rode, gezwollen en samengeknepen oogleden loopt ambassadeur Joe Popolo een raamloos vergaderzaaltje in Washington binnen. Hij is sinds vorig jaar Donald Trumps gezant in Nederland, maar liet een oogoperatie toch liever thuis doen. „Een nogal gevoelig gebied”, zegt hij, bijna verontschuldigend. Tijdens zijn herstelperiode in de VS maakt hij tijd voor een kort interview.

Soms kiest Popolo daarin de grote woorden, zoals de president ze ook gebruikt. Googles Europese boete is „een aanslag”, het Internationaal Strafhof „een existentiële kwestie”, het verbieden van een Amerikaanse techovername „een rode lijn”. Vaker vleit hij Nederland: „Onze allerbelangrijkste Europese partner”. Of zegt hij, diplomatiek: „Wanneer er meningsverschillen zijn, merk ik dat die zeer professioneel en respectvol worden afgehandeld”. Af en toe klinkt zijn ondertoon dreigend: Nederland is afhankelijker van de VS dan andersom.

Met de benoeming van zakenman en campagnedonateur Popolo (59) koos Trump vorig jaar voor een milder type ambassadeur dan de rechtse politicus Pete Hoekstra, die hij in 2017 naar Den Haag had gestuurd. Hoekstra zocht graag en vaak de confrontatie, vooral met journalisten, en bleek niet diplomatiek neutraal in de Nederlandse politiek. Inmiddels is hij ambassadeur in buurland Canada, waar de regering-Trump aanhoudend ruzie mee maakt.

Weet u waarom Trump voor u koos, een voorname geldschieter? Is er in Trumps tweede termijn minder reden om politiek het conflict met Nederland te zoeken?

„Ik zeg liever ‘een succesvol zakenman’ dan geldschieter.”

Niet alle succesvolle zakenmannen worden ambassadeur. Alleen zij die, zoals u, tonnen schenken aan de winnende presidentskandidaat [zie inzet]. Waarom stuurde de president dit keer iemand met een zakelijker profiel op deze specifieke bondgenoot af?

„De boodschap die mij werd meegegeven is dat de relatie met Nederland uiterst belangrijk is: een cruciale handelsrelatie, veiligheidsrelatie en, niet te vergeten, historische relatie. Als je kijkt naar de EU en de NAVO, is de rol van Nederland groter dan diens omvang.

„Ik had mijn hand opgestoken dat ik de nieuwe regering wilde dienen: op een ministerie of als ambassadeur. Mij werden vijf landen aangeboden en ik wist onmiddellijk dat ik naar Nederland wilde – nee, ik vertel je niet welke ik heb afgewezen.

„Wat mij betreft is Nederland onze allerbelangrijkste partner in Europa. Niet onze grootste, wel de beduidendste. Dit zeg ik als Joe: als wij iets gedaan willen krijgen van Europa, is het gebruikelijk dat we eerst Nederland bellen. We zijn ook erg gelukkig met het feit dat een Nederlander de NAVO runt. Dankzij Mark Rutte, vanwege zijn band met de president en zijn geloofwaardigheid in Europa, is dat mogelijk het meest productieve verbond dat we hebben in de wereld.”

Is Nederland een meegaandere bondgenoot dan andere landen? Dat bleek niet uit de kwestie-Solvinity. Het Nederlandse kabinet verbood in mei de verkoop van deze DigiD-beheerder aan het Amerikaanse softwarebedrijf Kyndryl, vanwege een „mogelijk risico voor het publieke belang”.

„De premier heeft aangegeven dat dit een eenmalige actie was, dus daar moeten we van uitgaan. [Bij navraag meldt een woordvoerder van Rob Jetten dat de ambassadeur verteld is dat „we niet kunnen vooruitlopen of toekomstige overnames wel of niet getoetst moeten worden, noch wat de uitkomst dan zou zijn”, red.] Bij het weren van Amerikaanse bedrijven in welke sector dan ook trekt onze regering een rode lijn. Ik heb vernomen dat Nederland een gevaar zag. Daar zijn wij het fundamenteel mee oneens. Laten we wel wezen, Nederland profiteert enorm van Amerikaanse techinvesteringen. Alle Nederlandse bedrijven draaien erop.”

Lees ook

Het pikante kabinetsbesluit over Solvinity toont aan hoe de verhouding met de VS in korte tijd is veranderd

De Amerikaanse president botst op meerdere fronten met Europa, van Groenland tot handel. Hoe verdedigt u de heffingen die hij ook bondgenoten telkens oplegt?

„Wat wij voor ogen hebben, is een heffingensysteem dat redelijk, rationeel, laag en wederkerig is. Amerikaanse heffingen worden ingezet om de tarieven en andere belemmeringen aan te pakken die de EU aan de Verenigde Staten heeft opgelegd. We hebben lang onderhandeld, althans, de EU heeft er een heel jaar voor uitgetrokken. Nu zijn de verkeersregels voor beide partijen duidelijk.”

Totdat de president weer anders besluit?

„Het is de EU die óns onaangenaam verrast, zoals met de gigantische, belachelijke, buitenproportionele boete voor Google. [De Europese Commissie legde de techgigant twee weken geleden 890 miljoen euro boete op vanwege machtsmisbruik, red.] Dat is duidelijk een aanslag op de Amerikaanse soevereiniteit. Die moeten we bevechten.”

U zegt: in tegenstelling tot de VS mag de Europa geen wetten handhaven die haar bedrijven en consumenten beschermen?

„Wij geloven dat de EU Amerikaanse bedrijven discrimineert. Google is eruit gepikt. Heb ik daar bewijs voor? De boete is belachelijk.”

Chipmachinefabrikant ASML krijgt van de VS exportbeperkingen naar China opgelegd als voorwaarde om op de Amerikaanse markt actief te zijn…

„Er zijn technologieën waarvan wij geloven dat die in bevriende naties moeten blijven en dat is Nederland met ons eens. We vinden allebei dat ASML-machines van het hoogste kaliber niet in handen mogen zijn van bepaalde… landen. Op die manier kunnen we garanderen dat onze partners toegang houden tot zeldzame minerale grondstoffen en de beste AI-systemen.”

Joe Popolo, de Amerikaanse ambassadeur in Nederland.

Foto: Guido Benschop

U klinkt dreigend over de machtsverhouding: Europa kan niet zonder Amerikaanse tech, behalve als het zich uitlevert aan China.

”Ik bekijk het liever van de positieve kant. Door steeds opener te worden en afhankelijker van elkaar te worden – van Amerikaanse dienstverleners in Europa tot Nederlandse halfgeleiderfabrikanten in de VS – hebben we allebei veel meer te winnen.

„Kijk, de Amerikaanse economie groeit en de Europese niet, euh, zo hard. Een sterke Europese defensie en sterke Europese economie zijn ook in Amerikaans belang. Gelukkig is de nieuwe Nederlandse regering erg bezig met groei. Ze begrijpt dat ze daarvoor klimaatrestricties moet verzachten.”

Buitenlandminister Marco Rubio heeft aangekondigd het Internationaal Strafhof in Den Haag „baksteen voor baksteen” af te breken. De VS zijn geen partij bij het Hof, maar dit heeft wel een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu uitstaan. Voor wiens belangen komt de VS hier eigenlijk op?

„Wij hebben 250 jaar geleden een onafhankelijkheidsoorlog gevoerd om onder het juk van anderen uit te komen. Bij dit Hof kunnen ook Amerikanen vervolgd worden. Er is onderzoek gedaan naar onze soldaten in Afghanistan. Dit is een existentiële kwestie voor ons. We willen dat het Statuut van Rome [het verdrag dat de grondslag vormt van het Hof, red.] zo gewijzigd wordt dat Amerikanen volledig en voor altijd buiten elke mogelijke rechtsmacht te worden geplaatst.”

Uw regering wil het Hof slopen?

„Ons verzoek is om eraan onttrokken te worden.”

Voormalig ambassadeur Pete Hoekstra stelde de Amerikaanse ambassade in 2020 beschikbaar voor een netwerk- en fondsenwerfavond van Forum voor Democratie. Geheel tegen de diplomatieke code dat buitenlandse gezanten zich niet dienen te mengen in interne politiek van het gastland. Inmiddels is het officieel Amerikaans beleid om „patriottische” Europese partijen „aan te moedigen”. Vicepresident JD Vance komt graag naar Europa om campagne te voeren voor radicaal-rechtse partijen, zoals van de voormalige Hongaarse premier Viktor Orbán of voor Alternative für Deutschland.

Doet u dat ook voor FVD of de PVV?

„Ik wist niet van die bijeenkomst op de ambassade. Ik ontmoet graag politici van alle partijen Maar hen helpen? Dat is niet mijn taak.”

Popolo mengt zich, in tegenstelling tot Amerikaanse ambassadeurs elders, niet publiekelijk in binnenlandse, maatschappelijke kwesties. „Ik leg mijn ziel en zaligheid in handel en veiligheid. En het bezoeken van elk Nederlandse voetbalstadion. Heb je op onze sociale media gezien dat ik een paar weken geleden rauwe haring heb gegeten?” Even vertrekt zijn mond. Dan verschijnt weer een glimlach met bijzonder witte tanden. „Ik ga tot het uiterste voor de goede verstandhouding.”

Lees ook

Pete Hoekstra: ‘Nederlanders zijn bij lange na niet zo progressief als ze graag denken’