Nieuwe EU-regels moeten vanaf woensdag tot minder verpakkingsafval leiden. Maar hoe kunnen kleine webwinkeliers dan nog pakjes over de grens sturen?

Achterin zijn zaak heeft Jeroen Maasdam stapels met verpakkingsmateriaal liggen. Kartonnen dozen en rollen noppenfolie, maar ook oude kranten die hij als opvullingsmateriaal gebruikt. „Overal waar ik het vandaan kan trekken haal ik verpakkingen. Dozen van de supermarkt in de buurt, verpakkingen die door bedrijven om me heen worden weggedaan of karton waarin ik zelf iets opgestuurd heb gekregen. Bij de bloemenveiling haalde ik laatst een stuk of acht rollen tweedehands bubbeltjesplastic op.”

Maasdam gebruikt de materialen voor zijn eenmanszaak Reliek Antiek, waarmee hij handelt in „antiek, vintage, design en curiosa”. Via platforms als Marktplaats, Etsy, Whoppa en pagina’s op Facebook en Instagram verkoopt hij onder andere lampen, stoelen en vazen. Die verstuurt hij de hele wereld over, Maasdam zegt dat de helft van zijn bestellingen de grens over gaat.

Registratieplicht voor ieder EU-land

Daar komt vanaf woensdag een einde aan, vreest de antiekhandelaar. Dan wordt nieuwe Europese verpakkingsregelgeving van kracht, de packaging and packaging waste regulation (PPWR). Een van de gevolgen daarvan is dat winkeliers moeten bijhouden hoeveel verpakkingen ze gebruiken en dat bij een door de overheid aangewezen organisatie moeten registreren.

„Je moet aangeven hoeveel verpakkingsmateriaal je hebt gebruikt en waar het vandaan komt”, zegt Maasdam aan de telefoon. „Maar dat kan ik moeilijk doen met tweedehands dozen die ik van straat heb gevist. Dan zou ik nieuwe verpakkingen moeten gaan kopen, zodat ik kan bewijzen dat het ecologisch geproduceerd karton is. Dan veroorzaak ik juist meer afval.”

Die registratie moeten winkeliers bovendien voor ieder EU-land opnieuw doorlopen als ze daar spullen verkopen. Maasdam denkt dat hij zich voortaan alleen nog op Nederland en België kan richten. „Ik stuur niet zo vaak iets naar bijvoorbeeld Zweden. Dan zou ik me daar voor één klant moeten registeren. Die kosten kan ik niet doorberekenen, want dan moet ik tegen iemand die iets van 50 euro bestelt zeggen dat er naast de 20 euro verzendkosten nog eens 200 euro aan registratiekosten bovenop komen.”

Het zou een verandering van zijn bedrijfsmodel betekenen. „Wat ik hier koop, is minder interessant voor Nederlanders en Belgen. Die spullen komen ze zelf veel tegen. Maar in Italië vinden ze het geweldig, terwijl Italiaans design het hier juist goed doet.”

De angst van Maasdam wordt door meer online handelaars gedeeld. Op sociale media zijn talloze video’s te vinden waarin verkopers vertellen dat ze stoppen met het over de grens versturen van hun handgemaakte mokken, 3D-geprinte fantasiewezens en zelfontworpen sieraden. Of, in het geval van niet-Europese verkopers, dat ze helemaal niet meer naar de EU zullen verzenden.

Een online petitie die vijf dagen eerder werd geopend, was dinsdagavond ruim 40.000 keer ondertekend. En op een online inspraakformulier van de Europese Commissie kwamen duizenden reacties.

Eigen meeneembekers in cafés niet weigeren

De regels voor webwinkeliers zijn maar een klein onderdeel van een heel breed pakket aan regels die samen de PPWR vormen. Ze zijn bedoeld om de wildgroei aan verpakkingsmaterialen terug te dringen en moeten de regels van verschillende EU-landen meer met elkaar in lijn brengen. Ook moeten ze het gebruik van schadelijke stoffen tegengaan. Zo is het vanaf 12 augustus niet meer toegestaan om PFAS in voedselverpakkingen als pizzadozen te gebruiken.

Daarnaast zijn er doelstellingen voor het verminderen van het verpakkingsafval en voor het recyclen ervan. Om mensen daarbij te helpen, komen er standaardsymbolen die duidelijk moeten maken in welke afvalbak iets moet. EU-landen moeten, zoals in Nederland al het geval is, een statiegeldsysteem voor drankverpakkingen invoeren – of iets anders verzinnen dat net zo effectief is. Eigen meeneembekers mogen straks niet meer geweigerd worden in de cafés en in hotels moeten miniflesjes zeep vervangen worden door navulbare dispensers.

Niet al die regels gaan direct in, de invoering van de PPWR verloopt in stappen. De verplichting voor verpakkingsproducenten om zich te registreren, gaat wel direct in. Die registratie is bedoeld om te monitoren of producenten de wettelijke doelstellingen halen. Dat gebeurt per land omdat de verpakkingen ook in een specifiek land afval worden en daar lokaal ingezameld moeten worden.

In Nederland op de ‘pauzeknop’ gedrukt

Maar in de praktijk zijn de nationale registers er nog niet. Verpact, de organisatie die in Nederland verantwoordelijk is voor de uitvoering van de wet, zei vorige maand op de „pauzeknop” te drukken en voorlopig van de oude regels uit te gaan. Volgens Verpact is er sprake van „aanhoudende onduidelijkheid” over hoe de regels geïnterpreteerd moeten worden, in het bijzonder over de vraag wie gezien wordt als de fabrikant van een verzenddoos en daarmee verantwoordelijk is voor het naleven van de PPWR-regels.

De Europese Commissie is zich daar ook van bewust, zo blijkt uit een document dat ze op 3 augustus online zette. In een boekwerk van 69 pagina’s worden bijna 150 „veelgestelde vragen” beantwoord, inclusief flowcharts die pogen duidelijk te maken wie in elke situatie waarvoor verantwoordelijk is.

Verpact zegt dat de onduidelijkheid daar nog niet mee is opgelost. De organisatie heeft zelf ook een pagina met veelgestelde vragen op zijn website. „Wij vinden de uitleg niet duidelijk. Hiermee weten we nog steeds niet waar we aan toe zijn. Kunnen jullie niet duidelijker zijn?”, zo luidt er één, waarop Verpact opnieuw terugwijst naar de Europese Commissie.

Ook Maasdam weet nog niet wat hij moet doen. „Ik ben echt wel voor een groener milieu, maar dit wordt compleet verkeerd aangepakt”, vindt hij.