Nu het front vrijwel stilligt, richten Rusland en Oekraïne hun aanvallen op 'strategische locaties' zoals dronefabrieken en distributiecentra

17 uren geleden 2

Volodymyr Zinovsky werd woensdagochtend in Kyiv opgelucht wakker. Alles bleek in orde met zijn productielocaties, vertelt de 31-jarige directeur van de Oekraïense droneproducent TAF Industries. Het is de dag na de Russische ballistische raketaanval op en rond de Oekraïense hoofdstad. In de nacht van dinsdag op woensdag vuurde Rusland 24 ballistische en vier hypersonische raketten af, waarbij zeventien doden vielen en minstens veertig mensen gewond raakten.

Binnen vijf minuten na het luchtalarm raakten de eerste drie raketten hun doelen. De inslagen dreunden door de hoofdstad. Bewoners schuilden in kelders, in metrostations of op de gang van hun woning. Maar Zinovsky sliep door de dreunen en het luchtalarm heen. Toen hij later wakker werd, keek hij, zoals altijd, allereerst naar het bericht van de beveiliging: de droneproductie was de nacht ongedeerd doorgekomen.

Dat Zinovsky zich zorgen maakt, is niet zonder reden. Vorige maand werd in een voorstad van Kyiv een munitiedepot geraakt, waarbij burgerslachtoffers vielen, en troffen Russische ballistische raketten een defensiebeurs buiten de hoofdstad. In juni werd een locatie van de Oekraïense dronefabrikant General Cherry geraakt. Rakettenexpert Fabian Hoffmann gaf vorige maand tegenover NRC aan dat Rusland de Oekraïense defensie-industrie raakt. Ze vormt een gewild doelwit en de Russen weten dat met succes te vinden, ziet ook Zinovsky.

„Drones bieden ons de kans om ons land te redden”, geeft hij de waarde aan van de eigen bloeiende drone-industrie voor Oekraïne en daarmee ook het belang dat Rusland heeft om die te treffen.

Wat opviel aan de Russische aanval was dat meerdere logistieke en opslagcentra werden getroffen, waaronder een locatie van het Nederlandse logistiek bedrijf Raben Group en een magazijn van de Oekraïense webwinkel Rozetka. Ook twee opslaglocaties van de Oekraïense douane werden vernietigd. De aanval valt moeilijk los te zien van de aanhoudende Oekraïense droneaanvallen op de distributiecentra van Wildberries, het grootste online verkoopplatform van Rusland. Het bedrijf is van grote economische waarde en via de webwinkel zijn onder meer drones en drone-onderdelen te bestellen.

Foto’S Kostyantyn Chernichkin

Had Rusland afgelopen week hetzelfde doel voor ogen? Wilde het met de aanvallen op deze centra een tik uitdelen aan de Oekraïense defensie-industrie? Niets van wat in de verwoeste locatie van bouwmarkt- en retailketen Epitsentr lag opgeslagen had te maken met de Oekraïense krijgsmacht, zegt woordvoerder Viktor Nahorsky (38) tussen de zwarte geblakerde flessen wijn en half afgebrande ronde groene Pringles-kokers. Een paar meter verderop zijn brandweermannen bezig met nablussen. Er lagen volgens hem alleen huishoudelijke artikelen en voedingsmiddelen, geen militaire goederen. De geur van wasmiddelen verdrijft voor een seconde de overheersende brandlucht.

Nahorsky ziet de wederzijde aanvallen op logistieke en opslagcentra als een gevolg van het vrijwel stilliggende oorlogsfront. Beide landen zoeken daarom naar andere terreinen om de ander te ontwrichten. „Rusland wil onze economie onder druk zetten. Wij proberen dat bij hun economie. Zo gaat dat in een oorlog”, verklaart hij nuchter.

Veiligheidsmaatregelen

De ochtend na de Russische aanval komen bij een deels vernietigd filiaal van post- en koeriersbedrijf Nova Poshta in Kyiv klanten hun pakketjes ophalen terwijl het puin wordt geruimd. Monter vertelt Nova Poshta-medewerker Joeri (30) tussen het uitzoeken van pakketten door dat het concern geen militaire goederen verstuurt. Hij wil alleen met zijn voornaam in de krant, omdat familieleden wonen in het door Rusland bezette deel van Oost-Oekraïne. De redactie heeft zijn volledige naam.

Ook de douane-opslagplaatsen hebben niets van doen met de Oekraïense krijgsmacht, zegt militaire blogger en oorlogsveteraan Serhi Misjoera bij een plantsoen in Kyiv. „Militaire producten hoeven niet langs de douane, die fabriceren we zelf.”

De 37-jarige oorlogsveteraan beschouwt de Russische aanvallen als „een emotionele reactie” op de aanvallen op Wildberries en „niet strategisch doordacht”. De Russische president Vladimir „Poetin heeft twee weken geen antwoord gegeven op de Wildberriesaanvallen. Nu heeft hij dat wel gedaan, want het begon pijn te doen.”

TAF-directeur Zinovsky voorzag de Russische aanvallen. Zijn bedrijf kijkt wel uit om voor de distributie van de eigen drones gebruik te maken van de andere bedrijven. Daarom heeft het concern zijn eigen logistieke lijnen opgezet en zet het eigen transportmiddelen in. „We moeten er alles aan doen om alle risico’s voor burgers en onszelf te vermijden.”

Zinovsky somt een reeks andere veiligheidsmaatregelen op. TAF Industries probeert de informatie over het bedrijf te controleren. Voorafgaand aan het interview schuift de aanwezige persvoorlichter een juridische overeenkomst ter ondertekening over tafel waarin staat dat er geen gevoelige informatie naar buiten mag worden gebracht en dat het bedrijf voor publicatie de citaten wil zien. Voor de zekerheid vindt het interview niet op een productielocatie zelf plaats, maar in een bibliotheek, waar Oekraïense twintigers met een coffee to go naar buiten lopen, lunchen en bijkletsen. Het is een kenmerkende tegenstelling in Kyiv in oorlogstijd: het dagelijkse leven, inclusief volle terrassen, versus de zwarte rookwolken van de oorlog.

Werknemers worden in eigen TAF-vervoer naar de productielocatie gebracht en ze moeten hun gps op hun telefoon uitzetten. Slechts enkelen binnen het bedrijf weten de adressen van alle meer dan twintig productielocaties die verspreid over het land zitten. De locaties werken zelfstandig en onafhankelijk van elkaar. Als er een wordt uitgeschakeld gaan de overige door met produceren. De faciliteiten bevinden zich niet in bewoonde gebieden, zegt Zinovsky. Van de buitenkant valt niets te zien, geen naam of logo.

Verduisterde ramen

Dat is ook het geval bij een bezoek aan een productielocatie van dronefabrikant General Cherry, ergens in Oekraïne. Van buiten lijkt het op een gewoon gebouw, niets verwijst naar een dronebedrijf. „We moeten geen aandacht trekken van mensen op straat”, vertelt woordvoerder Marko Koesjnir tijdens een rondleiding door het bedrijf.

Binnen klinken in een langwerpige ruimte 250 zwarte zoemende 3D-printers die droneonderdelen produceren. Een verdieping hoger zetten werknemers, die worden gescreend door de beveiliging, aan werktafels de losse componenten aan elkaar vast tot een drone. „Als bedrijf”, legt Koesjnir uit, „produceren we meer dan 100.000 drones per maand”. General Cherry heeft meerdere productielocaties in het land.

Op iedere verdieping zijn de ramen verduisterd, zodat niemand naar binnen kan kijken en kan weten wat daar gebeurt. Ook General Cherry heeft zijn eigen logistieke systeem opgezet, vertelt Koesjnir. Hij beseft dat een aanval „ieder moment kan plaatsvinden”.

Hijzelf is tevens een gewild doelwit. Zijn hoofd verscheen op de Russische staatstelevisie, vertelt hij. „Most wanted bij de Russische geheime dienst. De Russen zijn bang”, lacht Koesjnir (26) tevreden.

Ondanks alle veiligheidsmaatregelen werd in juni een productielocatie van General Cherry verwoest. „We zijn daardoor bijna 1.500 drone-onderdelen kwijtgeraakt. Dat is veel. Het gaat om honderdduizenden Amerikaanse dollars. Maar we gaan door.”

Koesjnir en Zinovsky weten waar het gevaar van deze aanvallen vandaan komt. Binnen Oekraïne, denken ze, zijn spionnen actief die informatie verkopen aan Rusland. Zinovsky voegt eraan toe dat de Russen via hun satellieten kunnen zien waar er opvallende activiteiten plaatsvinden, zoals rondlopende mensen, die wijzen op een dronefabriek.

Hun bedrijven zijn momenteel extra kwetsbaar. In de nacht van dinsdag op woensdag onderschepte Oekraïne geen enkele Russische ballistische raket. Het land heeft geen westerse Patriotraketten meer die zulke raketten kunnen onderscheppen. Rusland lijkt daarom de doelen daarom voor het uitkiezen te hebben, terwijl de herfst en winter eraan komen. Tijdens de afgelopen strenge winter vernietigde Rusland Oekraïense energievoorzieningen, waardoor de bevolking in de kou zat en elektriciteit uitviel. Bij General Cherry, vertelt Koesjnir, kan iedere faciliteit zelfstandig een maand lang op eigen stroom draaien en het bedrijf heeft een eigen wateropslag.

„Onderscheppingsraketten hadden de levens kunnen redden van degenen die vandaag zijn omgekomen”, schreef de Oekraïense president Volodymyr Zelensky woensdag. „Het is cruciaal dat onze partners begrijpen dat vertragingen in de levering ervan, of terughoudendheid om verdediging tegen ballistische raketten te bieden, rechtstreeks leiden tot een dergelijk afschuwelijk verlies aan mensenlevens en verwoesting.” Als reactie probeert Oekraïne een eigen luchtverdedigingssysteem te ontwikkelen.