Ondanks Israëlische escalatie op meerdere fronten blijft de EU verdeeld over concrete stappen

De Israëlische escalatie in Libanon, geweld tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en de aanhoudende Israëlische schendingen van het staakt-het-vuren in Gaza, waar nog dagelijks doden vallen, hebben de roep om Europese maatregelen tegen Israël opnieuw aangewakkerd. Toch leidde een vergadering van Europese ministers van Buitenlandse Zaken, dinsdag in Luxemburg, niet tot concrete stappen. De EU blijft hopeloos verdeeld als het gaat om Israël/Palestina, Israëlische escalatie op meerdere fronten ten spijt.  

De Europese Unie stond handenwringend aan de zijlijn tijdens de genocidale oorlog van Israël tegen de Palestijnse bevolking in Gaza. Europa had geen antwoord op het geweld van Israëlische kolonisten tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, noch op invoering van de doodstraf voor terroristische moorden gepleegd in dat gebied. Europa ondernam geen stappen na de grootschalige aanvallen op terreurbeweging Hezbollah in Zuid-Libanon, zelfs niet na een bombardement op Beiroet waarbij honderden doden vielen. Israël escaleert, Europa debatteert.

De Europese Unie staat in het Israëlisch-Palestijnse conflict politiek buitenspel, al is de EU de belangrijkste handelspartner van Israël en de grootste donor van de Palestijnen. Verdeeldheid staat daden van oudsher in de weg. Duitsland en Oostenrijk deinzen vaker terug voor een harde aanpak van Israël, Spanje en Ierland nemen het eerder op voor de Palestijnen.

Schending van humanitair recht

Een voorstel van de Spaanse premier Pedro Sánchez om de Associatieovereenkomst tussen de EU en Israël op te zeggen haalde het dinsdag wederom niet. Spanje, Ierland en Slovenië beschuldigen Israël van schending van humanitair recht. Daarmee zou Israël de overeenkomst met de EU schenden.

„De Europese Unie zet zijn geloofwaardigheid op het spel”, zei de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares voorafgaand aan de vergadering in Luxemburg. „We kampen met immense crises waar we direct de gevolgen van ondervinden: Oekraïne, het Midden-Oosten, de oorlog van Israël, Soedan. We moeten in staat zijn om met één stem te spreken, maar we moeten bovenal opkomen voor de dezelfde principes. De Europese Unie moet tegen Israël zeggen dat verandering nodig is, dat het niet op de juiste weg is.”

Spanje zwengelde opschorting van de overeenkomst met Israël, waarvoor unanimiteit vereist is, vorig voorjaar al tevergeefs aan. De Europese Commissie stelde vervolgens in het najaar voor om een deel van het verdrag – afspraken over handel – tijdelijk op te schorten. Ook dat voorstel, dat slechts een gekwalificeerde meerderheid vereist, haalde het niet. Een poging om Israël uit te sluiten van een deel van het Europese onderzoeksprogramma Horizon leed eveneens schipbreuk. Een aantal landen heeft de Europese Commissie nu gevraagd om een nieuw voorstel te doen voor het beperken van de handel met Israël.

Nederland viel dinsdag terug op een eerder gebruikte tactiek. Minister Tom Berendsen (CDA) vroeg, in opdracht van de Kamer, om actualisering van een EU-onderzoek naar schending van mensenrechten door Israël. Een van zijn voorgangers, Caspar Veldkamp (NSC), boekte vorig jaar een bescheiden diplomatiek succes door zo’n onderzoek te vragen. De Europese Commissie stelde vervolgens vast dat er „aanwijzingen” waren dat Israël humanitair recht had geschonden. De diplomatieke druk die zo werd opgebouwd leidde tot de belofte van Israël om meer hulpgoederen Gaza binnen te laten.

Gedragsverandering

Berendsen zei bij aankomst in Luxemburg al dat er vermoedelijk geen meerderheid zou zijn voor opschorting van afspraken met Israël. „Ik heb geen indicatie dat er al een meerderheid is en dat betekent dat als je er nu over gaat stemmen de EU alleen maar verdeeldheid laat zien en dat vergroot de druk op Israël niet. Het doel is gedragsverandering van Israël.”

De regering van Benjamin Netanyahu is overigens één belangrijke steunpilaar in de EU kwijtgeraakt: de Hongaarse premier Viktor Orbán. Hongarije hield Europese maatregelen, zoals sancties tegen gewelddadige kolonisten, tegen. De kans lijkt groot dat de nieuwe Hongaarse regering van Péter Magyar een andere koers kiest.

Lees ook

Europese miljarden zullen niet direct naar Hongarije stromen: Magyar moet eerst leveren

Maandag maakte de toekomstige premier bekend dat Hongarije ook in de toekomst partij blijft bij het Internationaal Strafhof, dat een arrestatiebevel tegen Netanyahu heeft uitgevaardigd. Orbán had aangekondigd Hongarije uit het Hof terug te trekken, een procedure die een jaar in beslag neemt. Uittreding zou begin juni definitief worden.

 In principe moeten landen iemand die door het Hof gezocht wordt aanhouden en uitleveren. Magyar zei maandag op vragen van journalisten dat hij zich van die verplichting bewust was. Desalniettemin heeft hij Netanyahu uitgenodigd voor de herdenking van de Hongaarse Opstand in het najaar.

Steun aan Oekraïne

Tijdens de EU-vergadering dinsdag werd Hongarije vertegenwoordigd door de Hongaarse ambassadeur bij de EU, niet door Orbáns minister van Buitenlandse Zaken Péter Szijjártó, die in opspraak was geraakt. Szijártó zou informatie uit EU-vergaderingen hebben gelekt aan de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov.

De EU hoopt ook dat een nieuwe regering in Hongarije snel de weg zal vrijmaken voor steun aan Oekraïne. Orbán werkte Oekraïne voortdurend tegen. Zo blokkeerde Hongarije de uitbetaling van een lening van 90 miljard euro, waartoe de EU eerder had besloten. Boedapest wilde de blokkade pas opheffen nadat er weer Russische olie naar Hongarije stroomt door een pijpleiding die via Oekraïne loopt maar die beschadigd werd. EU-Buitenlandchef Kaja Kallas zei dinsdagavond te hopen dat het probleem binnen 24 uur opgelost zal zijn.

Lees ook

Even zwijgen de wapens – maar in het Midden-Oosten zijn de ‘vraatzuchtige roofdieren’ amper te beteugelen