Overal gebruiken ze Enschedese schaakklokken, maar Trumps handelsbeleid leidt tot zorgen

‘Kijk, dit is ‘m.” Eigenaar Hans Pees (61) van het Enschedese bedrijf Digital Game Technology houdt een blauw kunststof apparaatje omhoog: de DGT North American. Op de display twee klokken die aftellen. Bovenop de kenmerkende ‘hefboomknop’ waarmee schakers vaak pijlsnel het einde van hun beurt registreren. Het ogenschijnlijk simpele ontwerp gaat al bijna twee decennia mee. Eerder probeerde Pees een vernieuwde versie van de digitale schaakklok in de markt te zetten, maar schakers zijn gewoontedieren. Ze blijven de oudere exemplaren kopen.

Daarom is de deal die hij binnenkort met een Amerikaanse schaak-influencer hoopt te sluiten zo belangrijk. Streamer GothamChess – die op YouTube een kanaal heeft waarop hij voor ruim 7,2 miljoen abonnees schaakpartijen bespreekt – moet een volgende versie van Pees’ schaakklok gaan aanprijzen. DGT hoopt zo ook jongeren aan te spreken voor de klokken die het sinds 1993 maakt.

Het Enschedese bedrijf is ‘s werelds grootste fabrikant van schaakklokken en maakt daarnaast elektronische schaakborden. Die borden registreren de zetten automatisch, waardoor analoge partijen op internet zijn te volgen – en uiteraard te analyseren.

Grote vraag was de afgelopen tijd: voor welke prijs moet het nieuwe klokje, met daarop het hoofd van de streamer afgebeeld, op de markt komen? Dat lijkt simpel. De ondernemer schat in wat de consument ervoor wil betalen, berekent zijn marge en daar rolt een bedrag uit. Normaal kosten de luxere klokken 60 tot 90 euro, de goedkopere variant gaat weg voor 25 euro.

De luxe schaakklok naast een digitaal schaakbord van Digital Game Technology.

Foto Eric Brinkhorst

Maar zo eenvoudig is het niet meer. In ieder geval niet sinds Donald Trump een mondiale handelsoorlog ontketende met een serie importheffingen. Die wisselden in het jaar sinds de invoering nogal in hoogte, en ze verschilden ook nog per land en per periode. DGT kreeg te maken met hoge tarieven, tot 55 procent, omdat zijn klokken in China gemaakt worden.

„We hadden onlangs overleg met onze Amerikaanse distributeur”, vertelt Pees tijdens een rondleiding door zijn bedrijf, terwijl hij zorgvuldig enkele slordig geplaatste schaakstukken rechtzet op borden die hij passeert. „We wilden hem vragen wat een goede consumentenprijs zou zijn voor de klok die we via de influencer in de markt zetten. Maar net daarvoor hoorden we dat het [Amerikaanse] Hooggerechtshof een streep door Trumps eerdere besluit had gezet.”

Lees ook

Invoerheffing naar VS sinds vandaag op 10 procent, in weerwil van wat Trump dit weekend aankondigde

Hij verzucht: „De heffingen zouden van 55 naar 10 óf 15 procent gaan. Dat was gek genoeg al een opluchting, ofschoon we jarenlang 2,2 procent hadden betaald. De transportkosten waren vaak van meer invloed op de prijs dan wat we aan invoerrechten kwijt waren.”

Het Enschedese DGT is ’s werelds grootste leverancier van schaakklokken, en maakt daarnaast digitale schaakborden.

Een medewerker zet de digitale schaakborden van DGT met de hand in elkaar.

Marktleider in schaakklokken

„Kom, dan laat ik je even ons schaakmuseum zien.” Op het kantoor van DGT leidt Pees naar een ruimte midden in het gebouw. Die staat vol vitrines, met de meest uiteenlopende schaakstukken. Pionnen van hout, plastic en ivoor. Een grote ingelijste zeefdruk, met daarop een schaakbord en vrolijk getekende stukken, leunt tegen de muur. Corneille gaf het kunstwerk begin jaren 90 aan de onlangs overleden Nederlandse grootmeester Jan Timman. „Ben ik afgelopen oktober nog bij hem gaan ophalen”, vertelt Pees. „We moeten het echt eens gaan ophangen.”

En er is een vitrine met schaakklokken ‘door de jaren heen’. Analoge modellen, die met de hand worden opgewonden. De eerste digitale klokken – ideetje van een van de beste schakers aller tijden, Bobby Fischer. Tijd is een cruciale factor in het schaakspel. Fischer opperde in de jaren tachtig schakers 30 seconden extra per beurt te geven – zodat die minder snel in tijdnood zouden komen.

Probleem: analoge klokken konden dat niet aan. „Die had je steeds met de hand moeten terugzetten”, lacht Pees. „Dat duurde veel te lang.” Dus was er behoefte aan digitale varianten, die veel gemakkelijker in te stellen waren. DGT vulde met zijn apparaten begin jaren negentig dat gat in de markt.

De onderneming verwierf zo haar bijzondere positie als wereldwijd marktleider. Per maand verkoopt het bedrijf, waarbij twintig mensen, zo’n tienduizend schaakklokken. Bij toernooien van de internationale schaakfederatie FIDE gebruiken ze de Enschedese klokken, net als bij het Tata Steel Chess Tournament in Wijk aan Zee. De schaakbond prijst ze aan, zoals er op het wereldkampioenschap voetbal ook een officiële bal is met FIFA-stempel, vertelt Pees trots.

Ook in de VS zijn ze populair, het land is goed voor ongeveer 10 procent van DGT’s omzet. Het bedrijf beheert zijn voorraden daar zelf, en dus krijgt het ook de rekening voor de import. Een distributeur zorgt voor de verdere verspreiding. Pees: „Dat gaat al heel lang prima.”

Was de onderneming tot 2025 jaarlijks enkele duizenden euro’s kwijt aan de invoer van klokken en schaakborden in de VS, vorig jaar lagen die kosten twintig keer zo hoog. Dat drukt de winst op een totale bedrijfsomzet van 5 miljoen euro aanzienlijk. Hoe hoog de invoerkosten exact zijn, laat Pees liever in het midden.

Voordat Trump zijn verhoogde heffingen op 2 april vorig jaar bekendmaakte, stuurde Pees snel extra voorraad naar de VS. Bij aankomst moest er al 15 procent over worden betaald. „Meer dan gebruikelijk, maar oké, dan heb je daar in ieder geval genoeg spullen staan.”

Op de tweede zending kwam er ineens 55 procent bij. „Dan denk je eerst nog: dat kan niet kloppen – er staat toch Enschede op de factuur? Maar ja, zo’n klok wordt gemaakt in China. Dus kregen we met het percentage voor Chinezen te maken.” Dat was slikken voor de ondernemer. „Ik had net een extra Amerikaanse distributeur. Moet je die met prijzen op pad sturen die zo belachelijk hoog zijn dat niemand je klokken meer wil hebben, of ga je met verlies verkopen?”

Een DGT-medewerker plaatst en controleert het binnenwerk van de elektronische schaakborden.

Amerikaanse schaakklok is ‘waanbeeld’

Dat het Hooggerechtshof onlangs het heffingenbesluit van Trump torpedeerde, was goed nieuws voor DGT. Nu wordt invoer in de VS, ongeacht land van herkomst, met 10 procent belast. In rap tempo is het Enschedese bedrijf de voorraden in de VS gaan aanvullen.

Lees ook

Hooggerechtshof VS verklaart groot deel van de invoerheffingen van president Trump onwettig

Het probleem, zegt Pees, is de onzekerheid. Het nieuwe tarief geldt voor honderdvijftig dagen. Daarna moet het Amerikaanse Congres toestemming geven voor verlenging. „En geldt die 10 procent weer voor honderdvijftig dagen? En welk percentage krijgen we dan? Stel, ik heb prijsafspraken met de Amerikaanse distributeurs gebaseerd op lagere percentages, en je moet ineens toch weer 50 procent betalen? Dan kan het gewoon niet uit.”

Een argument voor Trumps handelsbeleid is dat het bedrijven moet stimuleren meer in de VS te produceren. Ziet DGT een Amerikaanse concurrent opstaan? „Dat is een waanbeeld. Misschien geldt het voor andere artikelen, maar niet voor schaakklokken. Die kun je daar helemaal niet goedkoper maken. Qua arbeid is China goedkoper, en ook je onderdelen komen uit allerlei andere landen.”

Het mooie van schaken is dat het wereldwijd wordt gespeeld en over politieke grenzen heen, zegt Pees terwijl hij door de Bobby Fischer-zaal loopt. Die Amerikaanse grootmeester vocht in de jaren zeventig en tachtig, tijdens de Koude Oorlog, menig duel uit met Russische schakers.

„Ik wil me eigenlijk ook helemaal niet uitlaten over Trump”, zegt Pees. Hij wijst op het prototype van een digitaal schaakbord, uitgerust met bluetooth. Dat moet de schaakborden bij grote toernooien vervangen die nu nog met internet verbonden zijn via een wirwar aan draden. „Dat soort dingen, dáár wil ik mee bezig zijn. Maar ik ben ook ondernemer, en wat hij met die tarieven doet, is belachelijk. En heel dom. Want het grootste deel komt gewoon voor rekening van de Amerikaanse consument.”