Overwinning van de linkse Democraat El-Sayed in Michigan kan de partij later dit jaar opbreken bij de midterms

Het is de belangrijkste, maar ook de meest riskante overwinning van de linkervleugel van de Democratische Partij dit verkiezingsseizoen. Dinsdag won de progressieve buitenstaander Abdul El-Sayed de voorverkiezing voor een Senaatszetel van Michigan. De epidemioloog en criticus van zijn eigen partij versloeg nipt de centristische politicus Haley Stevens. El-Sayed is niet de eerste progressieve uitdager die dit jaar de gevestigde orde aftroeft in een felle primary. Hij is wel de enige die opgaat voor een zetel die de Democraten in november kunnen verliezen. Als hij dan wint, kan hij de koers van de oppositiepartij fundamenteel veranderen.

„Het is altijd grappig als mensen zeggen dat deze staat gematigd stemt, terwijl die twee keer voor Donald Trump koos”, zei El-Sayed. Michigan is volgens hem „helemaal klaar met het establishment dat zich – aan beide kanten van het politieke spectrum – door het bedrijfsleven laat omkopen.”

El-Sayed voerde campagne voor collectieve gezondheidszorg, het afschaffen van de deportatiedienst ICE en tegen Amerikaanse steun aan Israël. Stevens probeerde, met een recorddonatie van naar schatting 30 miljoen dollar van de pro-Israëlische lobbyclub AIPAC, kiezers te overtuigen dat alleen zíj in november aantrekkelijk zou zijn voor niet-Democraten die ontevreden zijn over Trump, maar El-Sayed te radicaal vinden. 

Richtingenstrijd

Dat Democraten in de voorverkiezing in deze swing state het risico nemen met El-Sayed zegt meer over hun frustratie over hun eigen partijkader dan over hun afschuw van president Donald Trump. De partij heeft een landelijk imagoprobleem: elitair, voorzichtig, ineffectief en woke. Sinds het verlies in 2024 zoeken de Democraten, met een forse richtingenstrijd, naar een manier om de arbeidersklasse terug te winnen.

In Michigan komt veel samen dat de Democratische Partij diep verdeelt, en waardoor het onzeker is of die tijdens Congresverkiezingen in november kan profiteren van Trumps impopulariteit. Stevens (43) representeert het establishment: vier termijnen in het Huis van Afgevaardigden, een bescheiden rol in de regering-Obama, bereid tot samenwerken met Republikeinen en vrijwel blinde steun aan Israël. El-Sayed (41) staat voor verandering: een outsider die in 2016 politiek betrokken raakte bij een presidentscampagne van de socialist Bernie Sanders. Hij noemt Israëls handelen in Gaza een genocide en was onderdeel van uncommitted: een Democratische protestbeweging in Michigan tegen Joe Biden en Kamala Harris tijdens in 2024.

De staat koos in 2016 en 2024 voor Trump, maar beide Senaatszetels zijn in Democratische handen. Als één daarvan verloren gaat, lijkt een Democratische meerderheid in de Senaat vrijwel onmogelijk – daar moeten vier zetels gewonnen worden. El-Sayeds neemt het nu op tegen de Republikein Mike Rogers, die twee jaar geleden maar nipt de race om Michigans andere Senaatszetel verloor. Rogers zal blij zijn met de uitslag dinsdag: zowel dat El-Sayed zijn tegenkandidaat is, als de uiterst krappe marge tussen hem en Stevens.

Mocht El-Sayed Rogers in november verslaan, dan is dat niet alleen een fundamentele slag voor de oppositie in Washington en tegen behoudende krachten in zijn eigen partij. Hij zal de eerste islamitische Amerikaanse senator zijn. Zijn winst zal bovendien een vormende gebeurtenis zijn voor elke Democraat die in 2028 een gooi naar het presidentschap wil doen. Het zal worden gezien als bewijs dat een radicale kandidaat – net als Trump bij de Republikeinen – op een dergelijk cruciale plek succesvol kan zijn. Verlies zal door behoudende kandidaten binnen de Democratische Partij als hun gelijk worden geïnterpreteerd.

Hoge huren en ongelijkheid

Zijn overwinning komt een paar maanden nadat de jonge, onervaren en uitgesproken socialistische Zohran Mamdani vorig jaar burgemeester van New York werd. Niet met een campagne over zijn identiteit, als moslim en immigrant, maar rond economische zorgen als hoge huren en ongelijkheid. Verschillende Congresleden uit die linkse stad werden vervolgens in voorverkiezingen onttroond door tegenkandidaten die hij steunde. Ook een ‘veilig’ Democratisch district in Colorado schoof naar links.

De mislukkingen zijn zeker zo talrijk. Dinsdag faalde de comeback van Cori Bush, een Black Lives Matter-activist uit Missouri die in 2018 in het Huis van Afgevaardigden kwam als onderdeel van het linkse verzet tegen Trump in die midterms. Zij verloor in 2024 haar voorverkiezing en deed dat deze week opnieuw. In Texas verkozen Democraten juist de uitgesproken christelijke James Talarico boven een meer progressieve kandidaat voor hun Senaatszetel.

De progressieve Senaatskandidaat Graham Platner won zijn voorverkiezing in Maine, ook een essentiële staat. Maar hij moest zich vorige maand terugtrekken na beschuldigingen van seksueel geweld. Soms brengt een ongepolijste buitenstaander meer schandalen met zich mee dan kiezers lief is. Zijn vervanger, Troy Jackson, is een uitgesproken linkse populist, maar tegelijkertijd een politicus van de oude stempel.

Recorddonatie AIPAC

Eén slag die El-Sayed voorlopig geslagen heeft, is tegen AIPAC. Deze uiterst gefortuneerde lobbyorganisatie voor de belangen van Israël (lees: de regering van Benjamin Netanyahu) kan kandidaten maken of breken. Nooit eerder spendeerde die club zo veel geld in een voorverkiezing als ten faveure van Haley Stevens: naar schatting 30 miljoen dollar (26 miljoen euro). Zonder succes.

Maar dankzij een recente uitspraak van het Hooggerechtshof is er nog minder begrenzing op hoeveel bedrijven en belangengroepen kunnen besteden aan verkiezingen dan voorheen. Ook schafte dat hof een burgerrechtenwet af en maakte het legaal om districten waar veel zwarte Amerikanen wonen zo te hertekenen dat er minder Democraten gekozen kunnen worden. Voor progressieve kandidaten als El-Sayed het bewijs dat business as usual in zijn partij voorbij is. Maar, al dan niet net als hij, belangrijke factoren die een Democratische ‘golf’ in november zullen beperken.