Pro heeft in stikstofdebat troef in handen, tot frustratie van veel partijen

Tweede Kamerlid Caroline van der Plas (BBB) noemt het „dictatoriaal gedrag” en spreekt van „chantagepraktijken”. Pieter Grinwis (ChristenUnie) zegt: „Het is me nogal wat, dat je op die manier een hypotheek legt op deze discussie.” Afgelopen vrijdag presenteerde het kabinet een nieuw plan om uit de stikstofcrisis te komen dat voor veel boeren serieuze gevolgen zal hebben. Tijdens het debat deze woensdag is er grote frustratie over de opstelling van Pro. Die kondigde vóór het debat al aan dat ze het plan wil steunen, maar alleen als de aanpak op geen enkele manier wordt „afgezwakt”. En de plannen afzwakken om de boeren te ontzien, is precies wat veel oppositiepartijen willen.

Om de plannen door beide Kamers te krijgen kan minderheidskabinet-Jetten ‘over’ links gaan, met steun van Pro, of over rechts. Maar de rechtse oppositie, zoals Groep Markuszower en SGP, is bijzonder negatief over de kabinetsplannen. Alleen JA21 is overwegend positief, maar die partij heeft niet genoeg zetels (negen) om het kabinet aan een meerderheid te helpen. En dat kan Pro (twintig zetels) in de Tweede Kamer wel, en bijna ook in de Eerste. 

Dus heeft Pro nu een troefkaart in handen en dat zit veel Kamerleden dwars. Tijdens het debat hebben de Kamerleden ieder zo’n vijf minuten spreektijd, exclusief interrupties waarop zij mogen reageren. Laura Bromet (Pro) staat ruim anderhalf uur achter het spreekgestoelte, zoveel kritische vragen krijgt ze. „Ik vind het heel knap dat een fractie met twintig zetels in de Kamer als dictatoriaal wordt weggezet”, zegt ze.

De nieuwe aanpak van minister Jaimi van Essen (Landbouw, D66) moet ervoor zorgen dat de natuur na decennia weer kan herstellen van de overbelasting door stikstof. Voor veel boeren zullen de plannen gevolgen hebben, al zijn de consequenties ook afhankelijk van de locatie van het bedrijf en van de bedrijfsvoering. Boerenbedrijven die bijvoorbeeld in de buurt van natuurgebieden zitten, moeten de stikstofuitstoot meer beperken. Boeren die de komende jaren niet voldoende stikstof reduceren, moeten in 2035 met minder dieren rondkomen. 

Wanneer Grinwis bij Jan Arie Koorevaar van coalitiepartij CDA informeert of de uitstootdoelen niet wat lager kunnen, waarschuwt Bromet dat de steun van Pro in gevaar komt als de CDA’er toe zou happen. „Weet de heer Koorevaar wat wij gisteren gecommuniceerd hebben? Ik denk: je hebt al een meerderheid, verzilver hem.”

André Flach (SGP) gooit het over een andere boeg en vraagt aan BBB of de rechtse partijen niet een meerderheid met de coalitie kunnen smeden. Op voorwaarde natuurlijk dat de stikstofaanpak van het kabinet serieus op de helling gaat. Goed plan, vindt Van der Plas, maar alternatieve plannen krijgt de SGP’er niet te horen. Volgens de BBB is er namelijk geen stikstofprobleem. „We hebben een stikstofwetprobleem.” 

De kritiek op Pro laat eveneens de strijd om de boerenstem op rechts zien. Daar doen ook het CDA en de ChristenUnie – van oudsher boervriendelijke partijen – aan mee. BBB is dé boerenpartij, maar ging bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen van zeven naar vier zetels. Nu zijn dat er nog drie, doordat Mona Keijzer zich na een conflict afsplitste. Zowel zij als BBB-leider Van der Plas dragen tijdens het debat een outfit in ‘agrarisch’ groen. En voor allebei klinken instemmende geluiden vanaf de publieke tribune, die vol zit met boeren, bijvoorbeeld wanneer Keijzer Bromet ervan beschuldigt Nederland „een hongersnood” in te jagen.

Minister Jaimi van Essen (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, D66) overlegt met staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) tijdens het debat over zijn stikstofplannen

Foto BART MAAT

Ook FvD-fractievoorzitter Lidewij de Vos kan op steun rekenen van het publiek. Volgens De Vos zou uit cijfers blijken dat het juist heel goed gaat met de kwetsbare natuur in Nederland. Als Bromet zegt dat ze daar geen reactie op heeft, beginnen de boeren te joelen.

Gedurende het hele debat kost het Kamervoorzitter Wieke Paulusma veel moeite om het publiek tot rust te manen. Een vrouw die een T-shirt draagt met een schop erop, roept opeens: „U maakt mij kapot!”. Bromet, die aan het woord was, schrikt er zichtbaar van. De vrouw wordt door de beveiliging van de tribune afgeleid.