Saar Boerlage (1932-2026) stond tachtig jaar lang op de barricaden

Kan één vrouw in haar eentje een miljoenenevenement uit haar stad weren? Het had er alle schijn van, toen activiste Saar Boerlage zich halverwege de jaren tachtig keerde tegen het plan om de Olympische Spelen van 1992 naar Amsterdam te halen. Het was het meest aansprekende moment uit haar activistencarrière, die bijna tachtig jaar omspande. Vorige maand overleed Boerlage, een week voor haar 94ste verjaardag.

Het leek zo’n goed idee: Amsterdam had halverwege de jaren tachtig de citymarketing ontdekt, tooide zich met een heuse reclameleus („Amsterdam heeft ’t”) en bedacht dat de Olympische Spelen van 1992 de stad weer zou opstuwen in de vaart der volkeren. Kosten noch moeite werden gespaard. Het stedelijke establishment had echter buiten Saar Boerlage gerekend.

Boerlage – op dat moment werkzaam als sociaal geograaf aan de Universiteit van Amsterdam – woonde in de Stadionbuurt van de hoofdstad en zag vooral nadelen aan de Spelen: te duur, te druk, te veel verkeer en aan het eind van de rit zouden de Amsterdammers achterblijven met allemaal nutteloze sportaccomodaties. Bovendien wilde Boerlage juist dat het oude Olympisch Stadion uit 1928 zou worden afgebroken, om plaats te maken voor (sociale) woningbouw.

Dus was het tijd voor actie, iets waar de mede-oprichter van de Pacifistisch Socialistische Partij toen al meer dan dertig jaar ervaring mee had. Met een handvol gelijkgestemden richtte ze NOlympics op en stapte ze in juni 1985 in de nachtbus naar Oost-Berlijn, waar het Internationaal Olympisch Comité (IOC) vergaderde. Ze drukte burgemeester Ed van Thijn een protestpamflet in handen. Kort daarna werd Boerlage opgepakt door de DDR-politie, die de gesandaalde demonstrante enkele uren vasthield. Als je wilt protesteren, dan doe je dat maar in Amsterdam, kreeg ze te horen. „Ik legde ze uit dat ik in Amsterdam regelmatig protesteer en dat niemand daarvan een probleem maakt”, vertelde ze de verslaggever van NRC Handelsblad destijds.

De anti-Olympische acties trokken de aandacht, zeker toen een deel van de kraakbeweging zich bij Boerlage aansloot. Die hielden zich niet altijd aan de geweldloosheid die Boerlage propageerde; bij het kantoor van campagneorganisatie ‘Amsterdam 92’ ging zelfs een explosief af. Wel geheel in de sfeer van het Amsterdamse anarchisme waren de zakjes ‘marihuana’ die aan Olympische hoogwaardigheidsbekleders werden opgestuurd. Boerlage, in 2012 in NRC: „Dat waren zakjes met grassprieten. We stuurden geen dure wiet, we keken wel uit.”

‘Ik ben geen lama’

In oktober 1986 trok een gemêleerd gezelschap naar Lausanne, waar het IOC de knoop zou doorhakken. Boerlage was erbij, net als een groep jongeren die zij naar eigen zeggen van het wildplassen in moestuinen moest weerhouden, herinnerde ze zich begin dit jaar in een interview met de site Globalinfo. „Ik had ook de ouders van een aantal van die demonstranten beloofd dat ik op ze zou letten.” Niet alles verliep vriendelijk: sommige IOC-leden voelden zich belaagd door de Nederlanders, Boerlage werd (ten onrechte) beschuldigd van het bespugen van NOC-voorzitter Henk Vonhoff. Intussen misten de acties hun uitwerking niet. Amsterdam viel met een beschamende vijf stemmen als eerste kandidaat-stad af. De Spelen gingen naar Barcelona. „De afgang der regenten was buitengewoon aardig om te zien”, herinnerde ze zich in actieblad Ravage.

Boerlages naam was gevestigd, maar het Olympisch fiasco werd haar door de voorstanders aangerekend. Presentator Ivo Niehe viel haar in zijn TV-Show hard aan en eiste dat zij haar stadgenoten excuses zou maken voor wat zij hen had ontnomen. Boerlage gaf geen krimp. Wel eiste ze in 1994 een rectificatie van het treintijdschrift Rails nadat dit (in een artikel over een naar haar vernoemde lama in het Amsterdamse Vondelpark) de spuugbeschuldiging had herhaald. „Ik ben geen lama”, zei ze later. „Onze acties zijn geweldloos, ook al hebben wij best heftige karakters.”

Dat heftige karakter werd gevormd in een doopsgezind predikantengezin waarin pacifisme en anti-militarisme vanzelfsprekend waren. Boerlage werd op 23 maart 1932 geboren in Amsterdam, maar groeide op in het Friese Rauwerd en het Noord-Hollandse Krommenie. Haar vader was in de oorlog actief in het verzet, Saar zelf bracht vervalste en gestolen bonnen en stamkaarten rond. Via de ulo belandde Boerlage op de hbs en daarna op de universiteit (en bij de Werkgroep Antimilitaristische studenten). Eind jaren veertig protesteerde ze al tegen de ‘politionele acties’ waarmee Nederland vergeefs probeerde de zeggenschap over Indonesië te heroveren. Vanuit Velsen werden dienstweigeraars naar Zweden gesmokkeld op schepen die voor houttransport naar Nederland waren gekomen.

Saar Boerlage in 1999 in een Amsterdamse raadsvergadering met raadslid en ex-provo Roel van Duijn (links) en PvdA-wethouder Duco Stadig.

Foto Sake Rijpkema/ANP

Wijze Oude Wijven

Het was een begin van een decennia omspannende inzet voor haar idealen, vrijwel altijd vanuit het perspectief van de burger en vaak tot frustratie van beleidsmakers. Honderden keren kwam ze als ‘inspreker’ een kwestie aanhangig maken bij de Amsterdamse gemeenteraad. „Saar was een lastige tante”, zei ex-provo Roel van Duijn na haar overlijden tegen De Telegraaf. Boerlage ageerde met succes tegen huizensloop voor de verbreding van de A9 en de verzelfstandiging van het hoofdstedelijke Gemeente Vervoerbedrijf. Bij talloze infrastructurele projecten lag ze dwars, als voorzitter van de WOW (Wijze Oude Wijven) streed ze voor de belangen van Amsterdamse senioren.

Ondanks twee termijnen in de Amsterdamse gemeenteraad wilde Boerlage niet voltijds de politiek in. Die werkt „karakterbedervend”, vond ze. Ook had ze niets op met partijdiscipline. Toen ze in 1998 voor GroenLinks in de raad kwam, weigerde ze trouw te zweren aan de grondwet – die tekst was immers „mensenwerk en dus voor verbetering vatbaar”. Drie jaar later stapte ze uit de partij omdat die de Amerikaanse interventie in Afghanistan steunde.

Over haar privéleven wenste Boerlage niet verder uit te weiden dan dat ze vegetariër was, geen alcohol dronk en op vrouwen viel. Dat ze graag sandalen en slobbertruien („Dit is mijn nette jasje”) droeg, kon iedereen zelf wel zien. In haar laatste jaren kwam daar een rollator bij, waarmee ze week na week stond te protesteren tegen de Russische invasie in Oekraïne. Met een van haar laatste acties dwong ze een bushalte af in de nabijheid van het seniorencomplex waar ze woonde (en waar ze ook mede-initiatiefnemer van was). Sinds juli 2024 stopt bus 37 daar bij de Saar Boerlage Halte.