Samenwerken met een andere soort? Dieren blijken er verrassend vaak goed in te zijn

Hele verschillende diersoorten blijken elkaar vaak toch opvallend goed te begrijpen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Dieren kunnen verrassend goed samenwerken, zelfs als ze tot hele andere soorten behoren. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek dat te vinden is in Animal Behaviour. Een internationaal team laat zien dat de samenwerking tussen soorten vaak draait om het uitwisselen van informatie. Dieren gebruiken geluiden, kleuren, houdingen, bewegingen, trillingen en zelfs chemische signalen om elkaar te vinden, te begrijpen en niet bedrogen te worden.

Hoe samenwerkingen tot stand komen

Een vogel die mensen naar een bijennest leidt, een poetsvis die parasieten van een grotere vis eet of een dolfijn die vissers helpt om op het juiste moment hun netten uit te gooien; op het eerste gezicht lijken het losse voorbeelden uit de natuur. Maar volgens de onderzoekers is er een duidelijke overeenkomst: zonder een vorm van communicatie was de samenwerking nooit tot stand gekomen.

“Bij de voorbeelden die we kennen stemmen dieren hun acties op elkaar af om toegang te krijgen tot gedeelde voordelen, zoals voedsel,” zegt hoofdonderzoeker Katie Dunkley van de University of Oxford. “Of ze ruilen die voordelen in voor diensten, zoals bescherming tegen roofdieren.” De onderzoekers wilden vooral weten hoe het delen van informatie zulke nauwe samenwerkingen mogelijk maakt.

Vriend of vijand?

De onderzoekers leggen uit dat communicatie dieren niet alleen helpt om samen te werken. Het helpt ze ook om risico’s te beperken. Samenwerken met een andere soort kan namelijk ook gevaarlijk zijn: een partner kan onbetrouwbaar blijken, of soms zelf de jacht openen op de soorten die eerder bij hen bescherming zochten.

Daarom zijn de gebruikte signalen geek belangrijk: ze helpen dieren te bepalen wie een goede partner is, wanneer een samenwerking begint en of de ander zich aan de afspraak houdt. Sommige signalen zijn duidelijk zichtbaar, zoals felle kleuren of opvallende lichaamshoudingen. Andere signalen zijn veel minder makkelijk voor mensen waar te nemen, zoals de chemische stoffen en subtiele trillingen die sommige vlindersoorten gebruiken om mieren mee te overtuigen.

Leestip: Trommelende rupsen mixen verschillende ritmes om mieren te verleiden

De onderzoekers waarschuwen daarom dat we mogelijk nog veel samenwerkingen missen. Ze wijzen hierbij op het probleem dat wetenschappers snel geneigd zijn om vanuit het standpunt van een mens te kijken: de signalen die onze zintuigen het duidelijkst waarnemen worden vaak het snelst opgepikt. Het probleem is echter dat veel soorten hun eigen zintuiglijke ervaring van de wereld hebben: voor mieren kunnen geuren en chemische sporen belangrijker zijn dan wat ze zien en voor vissen kan vooral lichaamstaal veelzeggend zijn.

Teamlid Jessica van der Wal zegt: “In sommige vormen van samenwerking verschillen de gebruikte signalen per omgeving, per soort en per situatie. Dat laat zien hoe flexibel en aanpasbaar de communicatie tussen soorten kan zijn.”

Evolutionaire oorsprong

Het onderzoek richt zich ook op de mogelijke evolutionaire oorsprong van zulke signalen. Volgens de onderzoekers begonnen sommige samenwerkingen met simpele aanwijzingen die nog geen speciaal doel dienden. Als andere soorten toch reageren op die aanwijzingen kunnen ze uitgroeien tot een signaal dat een duidelijk doel dient.

Echter ontstonden waarschijnlijk niet alle samenwerkingen op die manier. Een houding die eerst gebruikt werd om een ruzie te voorkomen kan later heel nuttig blijken tijdens het samenwerken met een andere soort. Op die manier kan gedrag een nieuwe functie krijgen. “Door te bestuderen hoe informatie tussen soorten stroomt krijgen we een duidelijker beeld van hoe communicatiesystemen ontstaan, veranderen en hoe dieren daardoor soms samen evolueren,” zegt Dunkley.

Het onderzoek is relevant omdat het laat zien dat een succesvolle samenwerking veel vaker voorkomt en veel meer vraagt van dieren dan voorheen werd gedacht: soms kunnen soorten het gedrag van een andere soort volgen en weten ze precies wanneer ze wat moeten doen. Dat suggereert dat sommige ecosystemen mogelijk gelaagder zijn dan vooralsnog wordt aangenomen. De onderzoekers denken dat er nog veel onbekende samenwerkingen in de natuur te vinden zijn. Volgens hen is het dan ook nodig om meer onderzoeken uit te voeren onder veel verschillende diergroepen en in veel verschillende leefgebieden.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze vogel leidt je naar honing, maar alleen als je het lokale ‘dialect’ spreekt en Niet alleen dolfijnen: ook poetslipvissen blijken mogelijk uitzonderlijk intelligent te zijn . Of lees dit artikel: Lastpak of bosbeschermer? Wilde varkens blijken soms verrassend nuttig te zijn .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: