Slaapverstoring door overkomende vliegtuigen te laag ingeschat, blijkt uit nieuw RIVM-model

Nieuwe rekenregels voor de overlast veroorzaakt door vliegtuiggeluid, die het RIVM dinsdag heeft gepubliceerd, wijken op een gevoelig punt af van de norm die de overheid al meer dan twintig jaar gebruikt. Vooral de nachtelijke slaapverstoring rond Schiphol valt volgens de nieuwe rekenregel veel hoger uit dan volgens de oude rekenmethode. De timing is pijnlijk: de huidige, verouderde systematiek ligt zwaar onder vuur bij de rechter en de Commissie voor de milieueffectrapportage (MER).

Het gaat om de zogenoemde ‘blootstelling-responsrelatie’ of br-relatie: de formule die een geluidniveau koppelt aan het percentage omwonenden dat daar ernstige hinder of slaapverstoring door ondervindt.

Woon je bijvoorbeeld op een plek waar overvliegende vliegtuigen ’s nachts gemiddeld 45 decibel geluid produceren, dan heeft volgens de nieuwe Schiphol-formule bijna 1 op 4 omwonenden hier „zwaar” last van bij het slapen. De oude rekenregel uit 2002 kwam uit op niet meer dan 1 op 8 omwonenden. Het laat zien dat de nachtelijke slaapverstoring jarenlang is onderschat.

Bij de opstelling van beleid gebruikt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat echter nog altijd een blootstelling-responsrelatie die in 2002 is vastgesteld, en die bovendien uitsluitend gebaseerd is op basis van gegevens rond Schiphol. Die ene berekening werd vervolgens ook op andere luchthavens losgelaten.

Het nieuwe onderzoek, gebaseerd op gegevens uit 2024 van omwonenden van veertien luchthavens, laat zien dat deze aanpak niet meer houdbaar is. De relatie blijkt per luchthaven te verschillen en in de tijd te veranderen. Zo voorspelt de nieuwe relatie bij Schiphol bij lagere geluidsbelasting minder ernstig gehinderden dan volgens de berekening uit 2002, maar bij hogere belasting juist méér.

Ongemakkelijke boodschap

Het nieuwe rekenmodel raakt de kern van een al lang lopende strijd. De br-relatie is een bouwsteen van het Luchthavenverkeerbesluit (LVB), waarin de geluidsgrenzen en het maximumaantal vluchten voor Schiphol wettelijk worden vastgelegd. Elk nieuw LVB moet van de wetgever een beschermingsniveau bieden dat „gelijkwaardig of beter” is dan van het vorige. Juist die al dan niet bestaande gelijkwaardigheid wordt met behulp van de br-relaties berekend.

Het nieuwe LVB kwam al eerder onder vuur te liggen. De Raad van State vernietigde begin 2026 een ontwerpbesluit wegens gebrekkige voorbereiding, en de Commissie MER oordeelde in mei dat de milieueffectrapportage waarop het LVB mede is gebaseerd volledig moet worden herzien. Critici, waaronder de Inspectie Leefomgeving en Transport en de Maatschappelijke Raad Schiphol, wijzen al langer op een structurele onderschatting van de geluidshinder.

Lees ook

Milieustudie Schiphol voldoet niet, beloofde afname geluidshinder ‘niet aangetoond’

Dat maakt de boodschap van het RIVM ongemakkelijk: het adviseert voortaan de meest recente, op elke luchthaven afgestemde br-relatie te gebruiken. De toch al wankele onderbouwing van het LVB kan hierdoor verder onder druk komen te staan.

Op dit moment zegt 5 procent van de omwonenden rond Schiphol, dat veruit de meeste nachtvluchten telt, wel eens wakker te liggen van de vliegtuigen — het hoogste percentage van alle onderzochte vliegvelden.

Het kabinet stelde zich in 2022 tot doel het aantal ernstig gehinderden rond Schiphol met 20 procent te verminderen en het aantal ernstig slaapverstoorden in de nacht met 15 procent. De nieuwe berekeningen laten zien hoe moeilijk dit te bereiken is.

Liveblog Economieblog

Wereldbank laat belangrijke klimaatdoelstelling vallen