Tijdens de pandemie had niemand aandacht voor de rechten van kinderen, noch voor mijn instituut, zegt de Kinderombudsvrouw

De rechten van kinderen, zoals het recht op ontwikkeling, gelijke behandeling, onderwijs en bescherming tegen mishandeling, zijn tijdens de coronapandemie geschonden. Hun belangen werden niet serieus meegewogen in het coronabeleid van de regering. Dat zei Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer woensdagochtend tijdens haar verhoor door de parlementaire enquêtecommissie corona. Ze vertelde dat haar tijdens de hele coronaperiode nooit door het kabinet of de Tweede Kamer gevraagd is om advies. „Kinderen staan niet voorop, maar de Kinderombudsman ook niet”, zei ze.

De enquêtecommissie vroeg aan Kalverboer of zij niet zelf meer aan de bel had moeten trekken bij de regering. De Kinderombudsvrouw aarzelde. Volgens haar ligt dat lastig, gezien haar positie van Hoog College van Staat, een onafhankelijk instituut. „Ik denk niet dat ik te bescheiden ben geweest, ik ben te onmachtig geweest.”

Kalverboer, die sinds 2016 de functie van Kinderombudsman vervult en Kinderombudsvrouw wordt genoemd omdat zij een vrouw is, stuurde tijdens de pandemie diverse brieven aan toenmalig minister-president Rutte, de ministers van Onderwijs en de minister van Justitie. De Kinderombudsvrouw schreef ook opiniestukken in kranten en verscheen regelmatig in de media. Ze waarschuwde dat het niet goed ging met bepaalde groepen kinderen, zoals kinderen die thuis in een onveilige situatie leefden, of die hun ouders niet meer mochten zien, bijvoorbeeld omdat ze in een instelling woonden. Maar er waren ook groepen voor wie de scholensluiting juist fijn was. Thuiszitters kregen bijvoorbeeld ineens online onderwijs. Ze vroeg om in het beleid meer rekening te houden met die verschillen.

Geen reactie

Op die brieven kreeg zij in de meeste gevallen geen reactie, vertelde zij. Ze liet blijken hoe onmachtig ze zich had gevoeld dat haar waarschuwingen niet leken te worden gehoord. Ook de Tweede Kamer, die zij onder meer eigen onderzoek naar het welbevinden van kinderen stuurde, liet niets van zich horen. Maar ook media leken niet geïnteresseerd in hoe het ging met kinderen. „Kinderen zijn nooit serieus genomen”, zei zij. Ook zelf voelde zij zich niet serieus genomen. „Ik heb geen doorzettingsmacht”, zei ze.

De enige die wel oor had voor wat zij te vertellen had, was OMT-lid Károly Illy, de kinderarts die maandag tijdens zijn verhoor vertelde dat hij zichzelf had aangemeld voor het OMT, omdat daar verder uitsluitend virologen en epidemiologen in zaten. Volgens Kalverboer had ook advies moeten worden gevraagd aan deskundigen op het gebied van kinderen, zoals orthopedagogen en kinderpsychiaters.

De Kinderombudsvrouw onderzocht tijdens de eerste lockdown, toen kinderen niet naar school mochten, in het voorjaar van 2020, hoe het met hen ging. Meer dan vijfhonderd kinderen vulden een online vragenlijst in. Daaruit bleek dat de impact sterk verschilde per groep. Kinderen die zich thuis veilig voelden en die hulp kregen van hun ouders bij het schoolwerk lieten weten dat ze door de rust die er ineens was minder last hadden van stress. Met kinderen die opgroeiden in een minder veilige situatie, ging het veel minder goed. Toch golden in die periode voor alle kinderen dezelfde regels.

Margrite Kalverboer tijdens de openbare verhoren.

Foto JEROEN JUMELET / ANP

Geen onderzoek naar welzijn

Kalverboer had graag gezien dat er tijdens de coronaperiode meer onderzoek was gedaan naar kinderen, zodat de keuzes in het beleid meer gedifferentieerd waren per groep. Ze attendeerde de enquêtecommissie erop dat er geen structureel onderzoek wordt gedaan naar het welzijn van kinderen in Nederland, en raadde aan dat wel op te zetten. De overheid had ook bij elk besluit over het coronabeleid moeten toetsen of de rechten van kinderen niet in het geding waren. Dat is nooit gedaan, zei Kalverboer.

Volgens Kalverboer hebben de coronamaatregelen niet op alle leeftijdsgroepen evenveel impact gehad. Veel basisschoolleerlingen gaven in haar onderzoeken aan het fijn te vinden om thuis te zijn bij hun ouders, althans de kinderen die in een veilige situatie leefden. Vooral middelbare scholieren hadden er last van. Zij misten vooral het sociale contact met vrienden, wat belangrijk was voor hun ontwikkeling. Het was beter geweest als zij eerder naar school terug hadden mogen gaan, in plaats van leerlingen op de basisschool. Ook mbo’ers hadden het moeilijk. Het praktijkonderwijs viel grotendeels weg, waardoor zij ineens lange dagen voor een scherm moesten zitten en alleen theoretisch onderwijs kregen.

Kalverboer: „Wij hadden in Nederland moeten zeggen: onderwijs blijft open en we zorgen ervoor dat degenen die onderwijs geven beschermd zijn. Die keuze is niet gemaakt.”

Voor de toekomst adviseerde zij om nieuw overheidsbeleid voortaan altijd te toetsen aan de kinderrechten, om kinderen zelf te betrekken bij besluitvorming en om vooraf beter in kaart te brengen welke groepen kwetsbaar te zijn.

Liveblog Parlementaire enquête corona

Coronacommissie verhoort Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer en oud-voorzitter VO-Raad Paul Rosenmöller