4 uren geleden
1
Meer dan de helft van het aardoppervlak ligt onder de oceanen en daar wordt het voortdurend opnieuw geboren. De tektonische platen groeien er langzaam uit elkaar, waarna nieuw gesteente naar boven komt. Dat proces vormt letterlijk de bodem waarop we leven, maar niemand had het ooit van dichtbij zien gebeuren. Tot nu.
Een internationale groep onderzoekers is er als eerste in geslaagd om de geboorte van een stukje zeebodem live vast te leggen. Dat gebeurde in de zuidelijke Indische Oceaan, bij een afgelegen onderzeese bergrug ten zuiden van het eilandje (Nieuw-)Amsterdam.
De onderzoekers deden dit met een heel arsenaal aan instrumenten. Onderwatermicrofoons, ofwel hydrofoons, luisterden onafgebroken naar het geluid van bevingen. Vijftien akoestische bakens maten met geluidssignalen tot op de millimeter nauwkeurig hoe de afstanden tussen punten op de bodem veranderden, zeg maar de horizontale beweging van de plaat. Een drukmeter op de valleibodem hield in de gaten of de grond omhoogkwam of wegzakte. En vanaf een schip brachten ze het gebied met sonar in kaart, zowel in 2024 als een jaar later, om te zien wat er in de tussentijd was veranderd. Nog nooit eerder waren al deze meetmethodes tegelijk ingezet op zo’n actieve breuklijn.
Twee maanden later brak de hel los
Op 26 april 2024, amper twee maanden na de installatie van het meetarsenaal, barstte de boel los. Het begon met een reeks bevingen die in sneltempo over de valleibodem trokken.
De bodem van de vallei zakte vervolgens in een paar dagen ruim vier meter weg. Maar liefst 83 procent van de verzakking vond plaats in de eerste zestien uur. De vallei werd tegelijkertijd meer dan een meter breder. De plaat scheurde als het ware een stukje verder open.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Magma als motor
De onderzoekers denken dat de verzakking veroorzaakt werd door een pannenkoekvormig magmareservoir dat leegliep, waardoor het ‘dak’ erboven inzakte. Dat wegstromende magma werd in verticale spleten geperst die door geologen dijken worden genoemd.
Uiteindelijk vond al het gesteente zijn weg naar buiten: in zo’n zestien dagen stroomde er ongeveer 160 miljoen kubieke meter verse lava naar de zeebodem. Dat zijn tienduizenden olympische zwembaden. De onderzoekers weten dit doordat ze de stijgende watertemperatuur konden meten.
De verrassing: bevingen die je niet hoort
Al lang zit geologen een raadsel dwars: onderzeese bergruggen vervormen razendsnel, maar ze produceren veel minder aardbevingsenergie dan je zou verwachten. Waar blijft die ontbrekende energie?
Dit onderzoek komt met een antwoord. Uit de metingen bleek dat het overgrote deel van de beweging op de breuken, ruwweg driekwart, ‘stil’ verliep, zonder merkbare bevingen dus. De grond schuift dan gewoon geruisloos verder, aangejaagd door het opdringende magma. Zulke stille verschuivingen zouden weleens de belangrijkste manier kunnen zijn waarop dit soort breuken hun beweging opbouwen.
Decennia aan groei in een paar dagen
Gemiddeld drijven de platen hier zo’n zes centimeter per jaar uit elkaar. Maar tijdens deze uitbarsting werd in een paar dagen tijd een verschuiving voltrokken die normaal zo’n 38 jaar zou duren.
De spreiding van de zeebodem blijkt dus helemaal geen gestaag proces. Het is eerder een reeks heftige uitbarstingen, met daartussen lange periodes waarin bijna niets gebeurt. Wel is enige voorzichtigheid op zijn plaats: het gaat hier om één enkele gebeurtenis, op één plek. Of dit al dan niet norm is, moet toekomstig onderzoek uitwijzen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook De epische reis van de tektonische platen: waar lag jouw achtertuin in de hoogtijdagen van Pangea? en Hoe een diepe tektonische hartslag Afrika langzaam in tweeën splijt (en een nieuwe oceaan laat opborrelen). Of lees dit artikel: Vulkaanuitbarstingen, verschuivende continenten: smeltende gletsjers hadden aan het eind van de laatste ijstijd grote gevolgen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
English (US) ·