Vroege voorouder van spinnen had al opvallend moderne monddelen

Een 500 miljoen jaar oud fossiel uit Utah laat zien dat de voorouders van spinnen en schorpioenen al vroeg klauwachtige monddelen hadden.

Onderzoekers hebben in de Verenigde Staten een opvallend fossiel beschreven van een dier dat leefde in het Cambrium, ongeveer 500 miljoen jaar geleden. Het gaat om een nieuwe soort met de naam Megachelicerax cousteaui. Dat dier behoort tot de groep die voor de gifkaakdragers komt. Dat is de grote groep geleedpotigen waar ook mijten, teken, (zee)spinnen, schorpioenen en hoefijzerkrabben toe behoren.

Het bijzondere aan deze vondst is dat het fossiel duidelijke cheliceren laat zien. Dat zijn de puntige monddelen die zo kenmerkend zijn voor deze diergroep. Over het ontstaan van die monddelen bestaat al lange tijd onzekerheid, omdat oudere fossielen die puntige monddelen niet lieten zien. Volgens de onderzoekers vormt de vondst van Megachelicerax daarom een belangrijke schakel in het verhaal van de evolutie van de gifkaakdragers. Het onderzoek is te vinden in Nature.

Vroege voorouder

Het fossiel werd gevonden in de Wheeler Formation in Utah, een beroemde vindplaats die fossielen bevat uit het Cambrium. Een groot deel van het fossiel is goed bewaard gebleven. Niet alleen de kop en het achterlijf zijn zichtbaar, maar ook meerdere ledematen. Vooral aan de voorkant van het dier zien onderzoekers iets dat meteen opvalt: een paar stevige, driedelige klauwen die onder de kopplaat vandaan komen. De monddelen lijken sterk op de cheliceren van latere gifkaakdragers.

Volgens het onderzoek maakt dat de vondst bijzonder waardevol. Het laat namelijk voor het eerst zien dat ‘moderne’ cheliceren al voorkwamen in het Cambrium. Daarmee vormt de nieuwe soort een brug tussen oudere soorten uit het Cambrium die nog geen duidelijke cheliceren hadden en latere soorten die wel over cheliceren beschikten.

Om dat goed te kunnen vaststellen hebben de onderzoekers het fossiel bestudeerd met microscopen en macrocamera’s. Vervolgens combineerden ze meerdere beelden om kleine details helder te krijgen. Uiteindelijk hebben ze ook een anatomische reconstructie gemaakt van het dier.

Andere geleedpotigen

Tijdens het onderzoek vergeleken ze ook de bouw van Megachelicerax met die van veel andere geleedpotigen. Daaruit kwam naar voren dat dit dier waarschijnlijk dus niet tot de gifkaakdragers behoorde, maar wel tot de groep die daar net voor staat. Uit het onderzoek blijkt dat het dier dus al wel duidelijke cheliceren had, maar ook kenmerken bezat die sterk afwijken van moderne spinachtigen en hoefijzerkrabben.

De vondst is vooral relevant omdat ze helpt om een oud raadsel op te lossen. Biologen en paleontologen wisten al dat de fossiele geschiedenis van gifkaakdragers bijna 500 miljoen jaar teruggaat. Echter was het nog onduidelijke wanneer de typerende monddelen precies ontstonden en hoe de eerste diersoorten van deze groep eruitzagen.

Leestip: Bang voor spinnen? Een wereld zonder hen, dat is pas écht angstaanjagend

Megachelicerax geeft nu een veel concreter beeld. De klauwen hebben een verrassend moderne vorm, wat erop wijst dat dit belangrijke kenmerk al vroeg aanwezig was. Bovendien suggereert het fossiel dat gifkaakdragers al in het Cambrium ook in zee leefden. De onderzoekers denken namelijk dat het dier waarschijnlijk dicht bij de zeebodem zwom en zijn klauwen gebruikte om prooien te grijpen.

De onderzoekers wijzen erop dat, alhoewel cheliceren al wel vroeg aanwezig waren, ze destijds niet bij veel soorten voorkwamen. Die grote doorbraak kwam pas veel later met de opkomst van de gifkaakdragers. Echter kan de vondst van dit fossiel al wel laten zien hoe die tussentijdse ontwikkeling er ongeveer heeft uitgezien.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Onderzoekers ontdekken hoe dit schorpioenengif razendsnel je bloed laat stollen en Teken overleven binnenshuis veel langer dan gedacht . Of lees dit artikel: Verbazingwekkend groot fossiel uit het Cambrium ontdekt in Canada .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: