Waarom bossen niet alleen uit hoge bomen bestaan

In bossen overleven kleinere boomsoorten vooral door bijzonder zuinig met zonlicht om te gaan.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

In een bos lijkt de strijd om licht vrij simpel: de bomen die het snelst groot worden vangen daardoor het meeste zonlicht. Hun bladeren vormen samen een dak, waardoor er onderin steeds minder licht overblijft. Daardoor krijgen kleinere bomen het moeilijk, waardoor ze vaak afsterven. Toch zien vooral oude bossen er heel anders uit: vaak staan daar bomen van allerlei hoogtes door elkaar. Dat is opvallend. Want als licht zo belangrijk is voor het voortbestaan van een boom, waarom bestaan die kleinere bomen dan nog?

Onderzoekers van Kyoto University denken nu beter te begrijpen hoe dat kan. Ze ontdekten dat bomen niet alleen verschillen in hoeveel licht ze opvangen, maar ook in hoe goed ze dat licht gebruiken. Juist dat laatste helpt verklaren waarom oude bossen zo ‘gelaagd’ kunnen zijn. Het onderzoek is te vinden in het blad Journal of Ecology.

De strijd om licht

Teamlid Yusuke Onoda zegt: “De strijd om licht tussen bomen wordt vaak gezien als een soort van ‘evolutionaire wapenwedloop’. In de praktijk zien we echter dat in oude bossen bomen van heel verschillende lengtes toch heel succesvol naast elkaar kunnen leven. Dat maakte ons nieuwsgierig en was een belangrijke reden waarom we dit onderzoek opgezet hebben.”

Om dat mysterieuze feit te onderzoeken keken de wetenschappers niet alleen naar de hoogte van bomen. Ze ontwikkelden een nieuwe onderzoeksmethode waarmee ze de groei van bomen beter kunnen begrijpen. De methode is tweedelig. Voor het eerste deel wordt gekeken naar hoe efficiënt een boom licht op kan vangen, dus hoeveel zonlicht een boom vangt per hoeveelheid plantmateriaal. Het tweede deel kijkt vooral naar hoe goed een boom het opgevangen licht om kan zetten in nieuw materiaal.

Leestip: Er is minder ontbossing, maar dat betekent niet dat het goed gaat met het Amazonegebied

De onderzoekers trokken vervolgens het bos in om die nieuwe onderzoeksmethode te testen. Daarvoor onderzochten ze twaalf bospercelen in Hokkaido, Japan met verschillende leeftijden. In totaal brachten ze meer dan 2000 bomen in kaart, verdeeld over 51 soorten. Van elke boom bekeken ze onder meer de vorm van de kroon. Ook maakten ze driedimensionale modellen die lieten zien hoe het licht in een bosperceel valt. Zo konden ze zien hoeveel licht op verschillende plekken en hoogtes beschikbaar was.

Uit de resultaten kwam een duidelijk patroon naar voren: hoe jonger het bos, hoe voordeliger het voor een boom is om heel lang te zijn. In jonge bossen ontstaat namelijk al snel een duidelijke verdeling in hoogte: de langste bomen groeien gestaag verder, terwijl alle kleinere bomen steeds verder in de schaduw raken en daardoor uiteindelijk afsterven. Maar in oudere bossen verandert dat beeld: daar komen doorgaans meer boomsoorten voor die niet veel zonlicht nodig hebben. Dat is hoofdzakelijk omdat deze (kleinere) boomsoorten vaak heel goed zijn in het heel efficiënt benutten van zonlicht. Daardoor kunnen ze blijven bestaan onder het bladerdek van de hogere bomen.

Twee manieren van concurreren

Daaruit blijkt dus dat de groei van een bos meer nuance kent dan we eerder dachten. Er lijkt dus sprake te zijn van twee verschillende manieren van concurreren: terwijl hoge bomen vooral met elkaar proberen te concurreren door nog langer te worden, proberen kleinere bomen met elkaar te concurreren door zo efficiënt mogelijk om te gaan met zonlicht. Het resultaat daarvan is een bos dat heel ‘gelaagd’ is en veel ruimte kan bieden aan veel verschillende diersoorten.

De verkregen inzichten kunnen heel nuttig zijn voor bosbeheerders en klimaatwetenschappers. Bossen slaan namelijk veel koolstof op en spelen een belangrijke rol in het vormgeven van het klimaat. Om beter te voorspellen hoe bossen groeien en veranderen moeten klimaatmodellen mogelijk dus ook rekening houden met de manier waarop bomen licht opvangen en gebruiken. De onderzoekers willen hun aanpak nu testen in andere bossen, waaronder tropische bossen. Zo hopen ze te ontdekken of de verkregen inzichten ook elders relevant zijn.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bossen, biochar en Direct Air Capture: hoe slimme CO2-opslag het klimaat eeuwenlang kan stabiliseren en Californische bossen zijn afhankelijk van mensen in strijd tegen megabranden . Of lees dit artikel: Tropische bossen kampen met ‘lianenpandemie’ die zelfs vanuit de ruimte zichtbaar is .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: