Hittegolven treffen niet alleen het lichaam: ook psychiatrische opnames nemen toe

Wie de warmste zomerdagen alleen maar vervelend vindt, heeft geluk. Voor mensen met een psychische aandoening kunnen aanhoudende hittegolven tot iets ernstiger leiden: een ziekenhuisopname. Dat blijkt uit een van de grootste studies tot nu toe naar de relatie tussen extreme hitte en mentale gezondheid, gepubliceerd in Nature Health.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Vier landen, twee decennia

Het onderzoeksteam analyseerde meer dan 2,6 miljoen ziekenhuisopnames wegens psychische stoornissen in Brazilië, Canada, Chili en Nieuw-Zeeland, verspreid over 852 locaties tussen 2000 en 2019. Een hittegolf definieerden ze als minimaal vier opeenvolgende dagen met temperaturen die voor die locatie exceptioneel zijn: de warmste 2,5 procent van alle gemeten dagen. De hitte op een opnamedag vergeleken ze vervolgens met de temperatuur op dezelfde weekdagen in diezelfde maand, om andere factoren grotendeels buiten beschouwing te houden.

Het effect is klein, maar niet gelijk verdeeld

Over de hele groep was de verhoging bescheiden: op de eerste dag van een hittegolf lag het risico op een psychiatrische opname 3,3 procent hoger dan normaal. Over negen dagen liep dat op naar 5,6 procent. Op basis van de analyse schatten de onderzoekers dat hittegolven samenhingen met ongeveer 1.256 extra opnames op de eerste hittegolfdag. Kijken ze naar de negen dagen na het begin van een hittegolf, dan loopt die schatting op tot ongeveer 2.050 extra opnames.

Dat gemiddelde verhult grote verschillen tussen diagnoses. Bij mensen met dementie lag het risico op de eerste hittegolfdag een vijfde hoger dan op vergelijkbare koelere dagen. Bij angststoornissen was dat 23 procent, bij persoonlijkheidsstoornissen 22 procent en bij verstandelijke beperking 43 procent. Zowel jongeren onder de 19 als ouderen boven de 60 waren kwetsbaarder dan mensen van middelbare leeftijd. Bewoners van dunbevolkte gebieden hadden voor bepaalde stoornissen extra risico. Mogelijk spelen een beperktere toegang tot geestelijke gezondheidszorg en minder beschikbare sociale steun daarbij een rol.

Stress, slaap en hormonen

Waarom sommige mensen tijdens hittegolven psychisch ontregeld raken, is in deze studie niet direct gemeten. Volgens de onderzoekers kunnen meerdere mechanismen een rol spelen. Eerder onderzoek wijst erop dat extreme hitte de stresshormoonrespons activeert en de slaap kan verstoren, wat bestaande psychische klachten mogelijk verergert. Bij schizofrenie en middelengebruik was het risico snel maar kortdurend verhoogd, passend bij een acute stressreactie die na twee dagen alweer verdwenen was.

Depressie, angststoornissen, bipolaire stoornissen en dementie lieten juist een langduriger patroon zien, met risicoverhogingen die meerdere dagen aanhielden. Dat sluit aan bij slaapverstoring als mechanisme: hoge nachttemperaturen verstoren het dag-nachtritme en dat effect stapelt op over opeenvolgende nachten.

Hitte in het algemeen gemeten

De hitteblootstelling in de studie werd afgeleid uit gebiedsgemiddelden, niet gemeten per individu. Wie thuis airconditioning heeft, had mogelijk helemaal geen last, maar dat valt in dit type onderzoek niet los te trekken. Bovendien omvat de studie, ondanks de omvang, nog niet alle klimaatzones wereldwijd, waardoor de bevindingen niet automatisch overal gelden. Tot slot is niet te zeggen of het gaat om nieuwe opnames of heropnames van bekende patiënten.

Als hittegolven vaker en heftiger worden, kan ook de vraag naar psychiatrische zorg toenemen. Volgens de onderzoekers onderstrepen de resultaten het belang van gerichte voorbereiding op hittegolven voor kwetsbare groepen, zoals ouderen en mensen met psychische aandoeningen.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: