Waarom is het zo vervelend om je eigen stem terug te horen?

Ik dacht altijd dat ik een volle, warme stem had, prettig om naar te luisteren. De eerste keer dat ik mij kan herinneren dat ik er een opname van hoorde, ervoer echter ik allerminst als plezierig. Was dít hoe ik klonk, deze slome Goofy-achtige vertoning? Voor mij was het schrikken, maar dat onze stem voor ons anders klinkt vanaf een opname is blijkbaar universeel. Hoe komt dit en waarom vinden we het doorgaans zo naar om onszelf te horen babbelen?

Dat onze stem anders klinkt voor onszelf dan voor anderen komt omdat we die ook daadwerkelijk op een andere manier horen. „Geluid komt als luchttrillingen binnen in ons gehoorkanaal, waarin deze trillingen via het trommelvlies en vervolgens de kleine gehoorbotjes (hamer, aambeeld en stijgbeugel) doorgaan in het slakkenhuis”, legt hoogleraar auditieve perceptie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen Deniz Baskent uit. Door dit mechanisme worden deze luchttrillingen omgezet in geluid. „Alle stemmen die niet de onze zijn horen wij op deze manier.”

Een deel van onze eigen stem horen we ook zo. „Als we spreken, gaat dit geluid uit onze mond via de lucht naar ons oor”, zegt Baskent. „Maar we horen deze stem ook van binnen, als trilling die via onze schedel en andere botten direct naar het binnenoor worden gestuurd. Dat heet botgeleiding en levert lagere frequenties op, waardoor je je eigen stem voller en dieper hoort dan hoe anderen die waarnemen.” Hoe je je eigen stemt ervaart is dus een combinatie van deze twee hoorwijzen.

Dat verklaart hoe het komt dat mijn stem ánders klinkt wanneer ik een spraakbericht van mijzelf afspeel. Alleen ikzelf heb dit, anderen horen mijn spraak zoals die op een opname klinkt. Maar hoe komt het dan dat mensen het over het algemeen zo naar vinden om hun eigen stem terug te horen? „Het is anders dan wat we gewend zijn, dat zorgt al voor een vreemde ervaring”, vertelt Baskent. „Je stem is ook holler en schriller dan je die zelf hoort, met meer hoge frequenties. Dat terwijl er voor de meeste mensen een voorkeur is voor vollere, diepere stemmen.” We klinken dus minder prettig dan wat we in een stem prettig vinden.

Hoe fijn we een stem ervaren, heeft niet alleen te maken met de hoogte en het karakter hiervan, maar ook hoe iemand spreekt. „Neem bijvoorbeeld de Amerikaanse acteur Morgan Freeman, een stem die de meeste mensen heel aangenaam vinden om te horen”, aldus Baskent. „Dat zit hem niet alleen in de kwaliteit van zijn stem, maar ook dat zijn manier van spreken een geruststellend en vreedzaam effect op de luisteraar heeft.”

Een onderzoek van de Amerikaanse Albright University doet vermoeden dat we onze eigen stem alleen akelig vinden klinken wanneer we weten dat die van ons is. In 2013 lieten onderzoekers tachtig proefpersonen luisteren naar opnames van allerlei stemmen. Daar zat ook hun eigen stem tussen, maar die zouden zij volgens de wetenschappers niet als zodanig herkennen. Toch zeiden alle deelnemers dat ze hun eigen stem hierbij gemiddeld aantrekkelijker vonden dan de anderen. Er zou meer onderzoek gedaan moeten worden om hier grote conclusies aan te verbinden, maar mogelijk is deze hogere waardering het gevolg van het feit dat ook op de geluidsopname deze stem lijkt op hoe we onze eigen stem horen – en dat ons tribale brein vervolgens een positiever oordeel toekent aan dat wat op ons lijkt.

Nog steeds gaat er een siddering door mijn lijf wanneer ik mijn stem hoor, maar kun je ook trainen om dit minder cringe te vinden? „Dat vermoed ik wel: bij zangles moet je heel vaak je eigen stem terugluisteren en verdwijnt die cringe gaandeweg. Hoe vaker je jezelf terug hoort, hoe normaler het wordt”, zegt Baskent. Tegenwoordig communiceren jongeren steeds meer via spraakberichten, waardoor ze ook hun eigen stem vaker horen. Is het voor hen dan al minder vreemd? „Daar is nog geen onderzoek naar gedaan, maar ik zou denken van wel. Ik zal het mijn kinderen vanavond eens vragen, haha.”