Wat winnen hbo-promovendi met een doctorstitel? Erkenning, maar ‘het moet geen nieuwe stap worden op de prestatieladder’

2 uren geleden 1

Onderzoeker Sarah Ros (37) heeft „de leukste baan ever”, vertelt ze in een vergaderruimte van het Deventer Ziekenhuis. Ros heeft een achtergrond als verpleegkundige, maar doet nu voor Hogeschool Saxion promotieonderzoek in de zorg.

Elke dag is anders, vertelt Ros: de ene dag zit ze met haar neus in de boeken, de andere dag is ze in gesprek met een verpleegkundig specialist. Maar de praktijk wilde Ros niet compleet achter zich laten, dus werkt ze ook nog een dag in de week als verpleegkundige.

Ros’ promotieonderzoek richt zich op de zogenoemde „teachable moments” – momenten tijdens de behandeling waarin patiënten vatbaarder zijn voor het verbeteren van hun leefstijl. „Denk aan een patiënt die net een hartaanval heeft gehad en is gedotterd”, vertelt Ros. „Hoe kun je daar als zorgprofessional goed op inhaken, hoe benut je zo’n moment?”

Promoveren was in het hoger beroepsonderwijs tot een aantal jaar geleden niet mogelijk. Sinds 2023 loopt een proef om een zogenoemd Professional Doctorate-traject te doorlopen, vergelijkbaar met het PhD-traject op de universiteit. De proef bestaat uit 164 PD-trajecten, verdeeld over 24 Nederlandse hogescholen en verspreid over zeven onderzoeksdomeinen. PD-onderzoekers doen niet alleen theoretisch, maar vooral praktijkgericht onderzoek. Anders dan bij een PhD wordt het traject afgesloten met een portfolio, en dus niet met een verdediging.

Ros was de eerste kandidaat die bij Saxion een dergelijk traject startte, maar een officieel erkende doctorstitel lag voor haar niet in het verschiet. Want een officieel erkende titel behalen na het doorlopen van het promotieonderzoek, dat was alleen voor promovendi op de universiteit weggelegd.

Extra prestatiedruk?

Daar komt verandering in. Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert (D66) beoogt met een wetswijziging een nieuwe titel in het leven te roepen voor hbo-promovendi: Professional Doctor. Deze wetswijziging bevindt zich momenteel in de internetconsultatiefase, waar geïnteresseerden kunnen reageren op nieuwe voorstellen, en past bij het voornemen uit het coalitieakkoord om „meer praktijkgericht onderzoek” te stimuleren.

Het plan moet ruimte bieden voor persoonlijke ontplooiing, niet fungeren als nieuwe trap op de prestatieladder

Hoewel de PD-proef officieel nog tot 2029 loopt, wil Letschert niet wachten. Een wettelijk erkende graad voor PD’ers is volgens haar een „missend puzzelstukje” in de waardering voor praktijkgericht onderzoek.

Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) is positief gestemd over het voornemen van het kabinet. Volgens ISO-bestuurslid Sam de Jong kan met deze stap elk type onderwijs „de waardering krijgen die het verdient”. Maar, waarschuwt De Jong, „tegelijkertijd moet worden voorkomen dat deze stap omslaat in extra prestatiedruk”. „Het plan moet ruimte bieden voor persoonlijke ontplooiing, niet fungeren als een nieuwe trap op de prestatieladder.”

In een commissiedebat begin deze maand reageerde de VVD kritisch op het voornemen. Tweede Kamerlid Martin de Beer vindt het plan „prematuur” omdat de PD-proef nog loopt. Daarnaast zei hij geen meerwaarde in de titel te zien en bang te zijn voor „titelinflatie”. Deze dinsdag brengt De Beer een motie in stemming, waarin hij het kabinet verzoekt de PD-proef eerst nog af te wachten en te evalueren.

Oud-minister en Tweede Kamerlid Mona Keijzer (ze splitste zich onlangs af van de BBB) zei op X dat haar broer „doctor in het stucwerkalisme en de historie van plamuroïdes” is en dat hij onderwijsminister Letschert niet nodig heeft om te weten dat „hij en zijn collega’s van onschatbare waarde zijn”.

In de beroepspraktijk getest

Maurice Limmen, voorzitter van de Vereniging Hogescholen, kan zich „best voorstellen” dat er vragen zijn over de toegevoegde waarde van de PD-titel. Maar, zegt Limmen, „onbekend maakt onbemind”, en volgens hem is het voornemen van het kabinet juist „heel goed nieuws”. Limmen stelt dat er „hele goede antwoorden” bestaan op de kritische vragen. Zo wordt de kwaliteit „geborgd” doordat het PD-traject dezelfde moeilijkheidsgraad als het PhD-traject kent. Daarnaast wijst Limmen op de „maatschappelijke meerwaarde” van het traject. „Het onderzoeksproduct is anders: het draait niet om een proefschrift, maar juist om het opleveren van een innovatie die echt in de beroepspraktijk is getest.”

Het is toepassingsgericht, dat past gewoon heel goed bij mij

Hans Gelten (46), ook PD-kandidaat, doet onderzoek naar waterstof en de toepassing daarvan binnen de chemische industrie. Belangrijk voor de energietransitie, aldus Gelten, maar ook ingewikkeld. Voor chemische producten wordt vaak nog aardgas en aardolie gebruikt, vertelt hij, omdat waterstof duur is. Daardoor wordt er in het bedrijfsleven en de industrie weinig met waterstof gedaan, en blijft de vraag naar waterstof achter.

Om die dynamiek te „doorbreken” en partijen aan tafel te krijgen, is Gelten in de praktijk met veel van deze partijen in gesprek, zoals overheden en bedrijven in de regio Twente en Overijssel. Dat een PD’er daarmee meer is dan ‘alleen’ onderzoeker, kenmerkt volgens hem het onderzoekstraject.

Een praktijkgerichte PD ligt Gelten naar eigen zeggen veel beter dan een meer theoretische PhD. Dat met het voorstel van Letschert een titel in het verschiet ligt, geeft zijn werk weliswaar „een bepaalde erkenning”, maar het is juist het soort werk dat voor Gelten het verschil maakt. „Als PD’er zit je niet op een eiland, je staat met je voeten in de klei. Het is toepassingsgericht, dat past gewoon heel goed bij mij.”