Werken met pesticiden vergroot waarschijnlijk het risico op de dodelijke spierziekte ALS

Boeren, tuinders en hoveniers die tijdens hun werk in aanraking komen met onkruid- en insectenverdelgers, lopen een fors hoger risico op de spierziekte ALS.

Dat blijkt uit een grote analyse van bestaand onderzoek. Werknemers die in hun leven zijn blootgesteld aan pesticiden hebben een 60 tot 70 procent grotere kans op de ziekte. Vooral bij mannen schiet de kans omhoog, ze kregen de ernstige motorneuronziekte zelfs twee keer zo vaak als ze regelmatig met landbouwgif hebben gewerkt.

Raadselachtige dodelijke ziekte

ALS, voluit amyotrofische laterale sclerose, is een progressieve en uiterst dodelijke aandoening van de zenuwcellen die spieren aansturen. Er bestaat geen geneesmiddel en het aantal gevallen is de afgelopen jaren toegenomen, ook al blijft de ziekte relatief zeldzaam. In Nederland krijgen elk jaar ongeveer 500 mensen de diagnose ALS. De gemiddelde levensverwachting nadat de eerste symptomen zich openbaren is 3 tot 5 jaar.

De kortetermijneffecten van pesticiden (en dan vooral insectenverdelgers) zijn al decennialang bekend: hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en huidirritatie kunnen kort na het contact optreden. Ook weten we uit eerder onderzoek dat spierproblemen (spiertrekkingen en algehele spierzwakte) en coördinatieverlies (moeite met lopen of het behouden van evenwicht) direct na blootstelling voorkomen. Maar er was tot voor kort weinig bewijs voorhanden over de mogelijke gevolgen op de lange termijn.

Leestip: Dit nieuwe middeltje verwijdert meer dan 90 procent van de pesticiden van fruit

Duizenden patiëntendossiers doorgespit

Om daar verandering in te brengen, hebben onderzoekers van de Universiteit van Montréal wetenschappelijke databases doorgespit die zijn gepubliceerd tussen 1990 en 2025, op zoek naar relevante studies over blootstelling aan pesticiden op de werkvloer in combinatie met ALS. Van 767 gescreende artikelen bleven er uiteindelijk acht over met in totaal 1734 ALS-patiënten. Daarbovenop zijn drie extra studies met 457 gevallen van een niet nader gespecificeerde motorneuronziekte meegenomen in de meta-analyse.

Uit de gecombineerde data van zes studies bleek dat werkgerelateerde blootstelling aan pesticiden gepaard ging met een 60 procent hoger risico op ALS. Drie andere studies lieten zien dat blootstelling aan hoge concentraties pesticiden het risico bijna verdrievoudigde, terwijl blootstelling aan lagere concentraties de kans op de ziekte verdubbelde.

Verschil tussen mannen en vrouwen

Onderverdeeld naar type middel bleek blootstelling aan onkruidverdelgers gelinkt aan een 70 procent hoger risico op ALS, terwijl blootstelling aan insecticiden of schimmelbestrijders het risico met 60 procent verhoogde. Opvallend is het verschil tussen mannen en vrouwen: in studies die apart naar sekse keken, bleken mannen twee keer zoveel kans te hebben op ALS. Maar bij vrouwen die met pesticiden werkten, was er helemaal geen verhoogd risico te zien.

Het team stipt zelf een aantal beperkingen aan in hun onderzoek. Er waren namelijk maar weinig oorspronkelijke studies beschikbaar. Bovendien werd de blootstelling meestal nogal grof ingeschat, op basis van de antwoorden op een paar simpele vragen. “Om het bewijs voor risicofactoren van ALS te versterken, is er bij vervolgonderzoek verbetering nodig op meerdere vlakken. Vooral de meting van blootstelling, de keuze van controlegroepen en het corrigeren voor mogelijke verstorende factoren moet beter”, benadrukt het Canadese team.

Na dit lijstje beperkingen en aanbevelingen concludeert hoofdonderzoeker Sabrina Gravel toch: “Onze meta-analyse levert extra bewijs dat beroepsmatige blootstelling aan pesticiden het risico op ALS verhoogt. De bevindingen zouden een stimulans moeten zijn om maatregelen te nemen die blootstelling tijdens het beroepsmatig gebruik van pesticiden verminderen.”

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: