Astronomen hebben voor het eerst een ‘vervuilde vuurbal’-explosie gezien

3 dagen geleden 2

Astronomen hebben een ongelooflijk krachtige röntgenflits gemeten. Deze lijkt afkomstig te zijn van een bijzondere soort explosie die meer dan dertig jaar geleden voor het eerst in theorie werd beschreven.

Astronomen denken dat ze voor het eerst een ‘vervuilde-vuurbal-explosie’ hebben waargenomen van een stervende ster. Dit kan ons helpen begrijpen hoe zware sterren sterven.

Vervuilde flitsen

Als een zware ster geen brandstof meer heeft, kan hij op verschillende manieren instorten en exploderen. Als er daarbij een zwart gat ontstaat, gaat dat gepaard met een extreem krachtige flits van gammastraling.

Wordt AI straks buitenaards?

Als het aan Google en SpaceX ligt, zijn megadatacenters in de polder over tien jaar passé. De bedrijven willen de machinerie die hun AI-producten aan ...

Uitbarstingen van gammastraling behoren tot de krachtigste explosies in het heelal. Een enkele flits kan evenveel energie bevatten als de totale energie die kleinere sterren, zoals de zon, tijdens hun hele levensduur produceren.

Astronomen weten nog niet precies hoe gammaflitsen werken. Ook is het een raadsel hoe de samenstelling van de gestorven ster de straling beïnvloedt. Natuurkundigen denken dat we misschien iets anders zouden meten als de straling vervuild raakt met zwaardere materie van de ster, zoals protonen en neutronen. Deze deeltjes zouden als een spons kunnen werken, waardoor ze de straling afremmen en röntgenstraling gaan uitstralen in plaats van gammastraling. Astronomen noemen dit scenario een ‘vervuilde vuurbal’.

Astronomen hadden tot nog toe nog nooit zo’n vervuilde explosie waargenomen. Een meting van de Einstein Probe, een Chinese ruimtetelescoop, brengt daar verandering in.

Lang verwacht

Astronoom Xiang-Yu Wang van de Universiteit van Nanjing in China en zijn collega’s hebben een röntgenflits gezien die de naam EP241113a kreeg. Deze flits heeft kenmerken die passen bij een vervuilde-vuurbal-ontploffing. Ze publiceerden hun vondst op de website Arxiv, waar onderzoekers hun werk alvast kunnen delen nog voordat het door onafhankelijke experts is getoetst.

De lichtflits kwam uit een sterrenstelsel op ongeveer 9 miljard lichtjaar afstand. De flits bevatte evenveel energie als een uitbarsting van gammastraling, maar dan in röntgenfrequenties. De explosie verzwakte tot een gloed die enkele uren aanhield, waarna deze geleidelijk uitdoofde. Dat is kenmerkend voor een uitbarsting van gammastraling.

‘Het is een zeer spannende ontdekking’, zegt astronoom Rhaana Starling van de Universiteit van Leicester in het Verenigd Koninkrijk. ‘We denken al sinds de jaren negentig dat vervuilde vuurballen bestaan, maar we hebben er nog nooit echt overtuigend bewijs voor gevonden.’

We kunnen nog niet met absolute zekerheid zeggen dat het om een vervuilde vuurbal gaat, zegt astronoom Om Sharan Salafia van het Brera-observatorium in Italië. Eerst moeten we vaststellen of de explosie echt afkomstig was van een sterrenstelsel dat zo ver weg ligt als Wangs team beweert. ‘Als dat klopt, dan is deze uitbarsting inderdaad wonderlijk,’ zegt hij.