Astronomen ontdekken hele vreemde wolken op de beroemde Roze Planeet

Hij is opvallend koud, gek roze op de foto’s en vooral nog steeds een mysterie: GJ504b, oftewel de Roze Planeet. Langzaam wordt er gelukkig meer duidelijk over dit geheimzinnige object. Zo zijn er wolken van zout, blijkt uit nieuwe afbeeldingen van James Webb.

De ruimtetelescoop bood voor het eerst een gedetailleerd kijkje in de atmosfeer van GJ504b. En die blijkt vol exotische chemische stoffen te zitten. De ontdekking is bijzonder, omdat de planeet al jaren een raadsel vormt. Hij werd in 2013 ontdekt en draait op zo’n 57 lichtjaar afstand van de aarde rond een ster die veel op onze zon lijkt. Toch bleef het lastig om meer over de planeet te weten te komen. Het object is namelijk extreem zwak en daardoor moeilijk waar te nemen vanaf de grond. Dat veranderde met de James Web-telescoop. Die wist het zwakke licht wel vast te leggen en leverde daarmee voor het eerst een spectrum op: een soort chemische vingerafdruk van de atmosfeer.

Wist je dat…
De bijnaam ‘Roze Planeet’ ontstond na de ontdekking in 2013, toen het object op infraroodbeelden als een opvallend roze stipje verscheen. De kleur is het resultaat van een speciale beeldbewerking van infraroodlicht en zegt niet per se iets over hoe het er in werkelijkheid uitziet.

Een van de koudste ooit

GJ504b staat bekend als een van de koudste planetaire objecten die ooit direct is gefotografeerd. Waar veel vergelijkbare exoplaneten temperaturen bereiken van 500 tot ruim 1000 graden Celsius, komt GJ504b niet verder dan ongeveer 290 graden.

Volgens onderzoeker Aneesh Baburaj van Northwestern University heeft die relatief lage temperatuur alles te maken met de leeftijd van het object. Grote planeten worden heet geboren, maar koelen in de loop van miljarden jaren af. De onderzoekers schatten dat GJ504b tussen de 2,5 en 4 miljard jaar oud is.

Leestip: Rode planeet kleurt paars op nieuwe opnames van Marsorbiter MAVEN

Een atmosfeer vol verrassingen

De nieuwe metingen onthullen een opvallende mix van stoffen. In de atmosfeer is onder meer waterdamp, methaan, koolstofdioxide en ammoniak gevonden. Toen de onderzoekers echter de gegevens probeerden na te bootsen met computermodellen, ontstond er een probleem. De waarnemingen konden alleen worden verklaard met atmosferische eigenschappen die fysisch niet logisch waren.

Door wolken toe te voegen aan de modellen verdwenen de tegenstrijdigheden. Van de verschillende wolkentypen die werden getest, bleken zoutwolken het beste bij de gegevens te passen. Die wolken schermen diepere lagen van de atmosfeer af en beïnvloeden daardoor het licht dat uiteindelijk de telescoop bereikt. De modellen leverden pas realistische resultaten op nadat rekening werd gehouden met deze zoutwolken.

Theorie eindelijk bevestigd

De vondst is extra interessant omdat astronomen al meer dan vijftien jaar vermoeden dat zoutwolken kunnen voorkomen in de atmosfeer van koude objecten. Maar direct bewijs daarvoor ontbrak tot nu toe. Met de nieuwe waarnemingen zijn er voor het eerst sterke aanwijzingen dat dergelijke wolken daadwerkelijk bestaan.

Daarnaast wijst het spectrum erop dat GJ504b relatief rijk is aan zware elementen. Maar de oorsprong van het object blijft onduidelijk. De huidige gegevens staan zowel een ontstaansgeschiedenis als planeet toe als een vormingsproces dat meer lijkt op dat van een kleine ster.

Nog steeds een raadsel

Zelfs de vraag of GJ504b eigenlijk wel een planeet is, staat nog open. Het object heeft naar schatting ongeveer 25 keer zoveel massa als Jupiter. Daarmee bevindt het zich precies in het grensgebied tussen zware gasreuzen en zogenaamde bruine dwergen. Astronomen spreken daarom liever van een object met een planetaire massa dat rond een ster draait.

Ze verwachten dat de gebruikte technieken ook kunnen helpen bij het bestuderen van andere koude en zwakke objecten. Daarmee komt een gedetailleerd onderzoek van atmosferen die tot nu toe buiten bereik lagen steeds dichterbij.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: