Bianca Buurman, hoogleraar acute ouderenzorg tijdens corona-enquête: ‘We hadden de verpleegkundigen niet voor driemaal zoveel IC-bedden’

Het was voor lang niet alle verpleeghuizen duidelijk dat er in de eerste coronagolf een uitzondering bestond op het bezoekverbod als een bewoner op sterven lag. Dat zei Bianca Buurman vrijdagmiddag tijdens haar verhoor door de coronacommissie. Buurman was destijds onafhankelijk adviseur voor het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. In die rol gaf zij „gevraagd en ongevraagd” advies over zaken die verpleegkundigen en verzorgenden raakten. Later in de pandemie werd ze voorzitter van de beroepsvereniging, genaamd V&VN. Ze is ook hoogleraar Acute Ouderenzorg bij het Amsterdam UMC.

In maart 2020 besloot het kabinet tot een bezoekverbod voor verpleeghuizen, om kwetsbare mensen zoveel mogelijk te beschermen tegen blootstelling aan het coronavirus. Tijdens een persconferentie zei toenmalig minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) dat er een uitzondering mocht worden gemaakt als een verpleeghuisbewoner op sterven lag. Toch zijn veel bewoners eenzaam gestorven, zei Buurman tegen de enquêtecommissie. „Het had beter gecommuniceerd moeten worden, bijvoorbeeld via de branchevereniging.”

Dat mensen eenzaam stierven, zei Buurman, „heeft een enorme kras op de ziel achtergelaten”, zowel bij nabestaanden als bij het personeel. „Als verzorgende bouw je een band op met bewoners.” Voor hen was het ingrijpend om te zien hoe oude, kwetsbare mensen stierven zonder hun familie om hen heen.

Volgens Buurman was er aan het begin van de pandemie te weinig oog voor zorgpersoneel. „Er was een motie in de Tweede Kamer van [PvdA-Kamerlid Lodewijk] Asscher en [PVV-Kamerlid Geert] Wilders die sprak over drieduizend IC-bedden. Toen dacht ik: hoe kan dit bedacht zijn? Voor mij was het wensdenken. Als je dat in de praktijk wilde realiseren, betekende het dat we drie keer zoveel bedden nodig hadden en daar hadden we de verpleegkundigen helemaal niet voor.”

Perspectief verpleegkundigen belangrijk

De belangen van verpleegkundigen waren ook niet vertegenwoordigd in het Outbreak Management Team (OMT), het invloedrijke adviesorgaan van de coronacrisis. Buurman zou dit in een toekomstige pandemie graag anders zien. „Dat perspectief is heel belangrijk. Je moet weten hoe het er in de praktijk aan toe gaat. Soms werken bepaalde adviezen in een specifieke context niet, zoals anderhalve meter afstand houden in de ouderenzorg.” VWS had Buurman wel voorgedragen als OMT-lid, maar tevergeefs. „VWS bepaalde niet wie daarin zat, dat bepaalde het OMT zelf.”

Later in de pandemie was er volgens Buurman meer aandacht voor de belangen van verpleegkundigen en verzorgenden. Zo merkte ze veel interesse vanuit de Tweede Kamer, die haar bijvoorbeeld vroeg deel te nemen aan een hoorzitting, waarin Kamerleden zich laten informeren door experts.

In 2021 werd Buurman voorzitter van de grootste beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden. In die hoedanigheid zat ze vaak om tafel met toenmalig minister voor Medische Zorg Tamara van Ark (VVD) en later met Hugo de Jonge. Ze vond Van Ark „fijn en toegankelijk” en De Jonge „meer eigengereid”. „Hij volgde meer zijn eigen pad, maar dat mag een minister doen.”

In de derde coronagolf in het najaar van 2021 stuurde Buurman samen met andere partijen een brandbrief naar De Jonge en toenmalig premier Mark Rutte (VVD). De brief riep op tot méér maatregelen om coronabesmettingen tegen te gaan. De briefschrijvers maakten zich zorgen over de nieuwe coronavariant in combinatie met het hoge ziekteverzuim onder zorgmedewerkers. Ze hebben hun zorgen ook geuit in „meerdere overleggen”. „Er werd niet voldoende voor ons gedaan. Dat had er denk ik mee te maken dat het draagvlak voor de maatregelen maatschappelijk gezien beperkter aan het worden was.”

Liveblog Parlementaire enquête corona

Microbioloog Amrish Baidjoe, kritisch lid Red Team: ‘Het gevoel van urgentie ontbrak in de tweede golf’