Bij deze spinachtige dieren zorgen soms de vaders voor de eieren

Foto’s op iNaturalist geven onderzoekers een beter beeld van hoe ouderzorg bij hooiwagens in de loop van de evolutie is veranderd.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Hooiwagens lijken op spinnen, maar zijn dat niet: ze maken geen spinrag en hebben geen gif. Toch zijn deze dieren interessant voor biologen. Bij sommige soorten zorgen namelijk de vrouwtjes voor hun eieren, terwijl bij andere soorten juist de mannetjes die taak op zich nemen. Vooral die zorg door vaders is bijzonder, omdat dit gedrag bij dieren relatief weinig voorkomt.

Onderzoekers van onder meer het Smithsonian Tropical Research Institute en de Universidade de São Paulo wilden weten hoe deze vormen van ouderzorg zijn ontstaan. Daarvoor maakten ze gebruik van een opvallende bron: foto’s die gewone natuurliefhebbers op iNaturalist hadden geplaatst. Het onderzoek is te vinden in het vakblad Zoological Journal of the Linnean Society.

Ouderlijke zorg

In totaal bekeken de onderzoekers ongeveer 24.000 foto’s op het platform. Daarmee konden ze bij 53 soorten vaststellen of een vorm van ouderzorg aanwezig was. Daarnaast gebruikten ze waarnemingen uit het veld en uit laboratoria. Die kwamen van 19 onderzoekers uit vijf Latijns-Amerikaanse landen. Samen leverden al die gegevens nieuwe informatie op over 85 soorten hooiwagens. Daarmee is het aantal soorten waarvoor zulke informatie beschikbaar is meer dan verdubbeld.

Leestip: Nieuwe spin uit de Himalaya lijkt sprekend op de beroemde ‘Happy Face-spider’ uit Hawaï

“Dit onderzoek laat zien dat ook het simpel fotograferen van wilde dieren tot wetenschappelijke vooruitgang kan leiden”, zegt hoofdonderzoeker Glauco Machado van de Universidade de São Paulo. “Door foto’s van iNaturalist te combineren met wetenschappelijke waarnemingen hebben we het aantal soorten hooiwagens waarvan we iets weten over ouderzorg meer dan verdubbeld.”

Nieuwe stamboom

De onderzoekers voegden de nieuwe gegevens vervolgens toe aan alle informatie die al uit eerdere studies bekend was. Daarna plaatsten ze die gegevens op een nieuwe evolutionaire stamboom van 165 soorten uit negen families. Zo konden ze bekijken hoe ouderzorg in de loop van de evolutie mogelijk is ontstaan en veranderd.

Daaruit kwam een duidelijk verschil naar voren tussen zorg die gegeven wordt door moeders en zorg die gegeven wordt door vaders. Moederlijke zorg ontstond volgens de analyse alleen bij soorten die daarvoor helemaal geen ouderzorg hadden ontvangen. Vaderlijke zorg kon echter op twee manieren ontstaan. In sommige gevallen kwam die ook rechtstreeks voort uit een situatie zonder ouderzorg. Maar in andere gevallen ontstond vaderlijke zorg bij soorten waarvan de voorouders eerst moederlijke zorg hadden gehad. Dat verschil wijst erop dat er mogelijk verschillende evolutionaire voorwaarden achter deze vormen van zorg zitten.

De studie laat daarnaast ook zien dat ouderzorg niet alleen kan ontstaan, maar ook weer kan verdwijnen. Dat gebeurde relatief vaak. Dat betekent niet automatisch dat de eieren dan onbeschermd zijn: sommige soorten leggen hun eieren bijvoorbeeld op verborgen plekken, zoals onder boomstammen of in spleten. Andere soorten bedekken hun eieren met materialen uit de omgeving. Op die manier hoeft een ouder niet voor een langere tijd bij de eieren te blijven.

De kracht van burgerwetenschap

Volgens Machado draait het onderzoek om meer dan alleen hooiwagens. “Het onderzoek brengt twee onderwerpen samen die veel mensen aanspreken: de evolutie van ouderschap en de kracht van burgerwetenschap”, zegt hij. “Het laat ook zien dat dezelfde aanpak gebruikt kan worden om veel andere dieren en gedragingen te bestuderen.”

Dat laatste maakt de studie misschien nog wel het meest opvallend. Veel mensen die hun foto’s op iNaturalist zetten zullen niet weten dat ze mogelijk gedrag vastleggen dat nog niet door wetenschappers is beschreven. Een foto die voor de maker heel gewoon lijkt, kan daardoor later waardevol blijken voor onderzoek.

“Mensen kunnen al bijdragen door goede foto’s vanuit verschillende hoeken te maken en die te uploaden naar platforms zoals iNaturalist”, zegt Machado. “Een foto die heel normaal lijkt kan toch volledig nieuw gedrag laten zien. Zulke foto’s helpen onderzoekers om veel grotere vragen over de evolutie te beantwoorden.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bull’s eye! Deze spin schiet mieren met een zelfgemaakte katapult zijn web in en Burgerwetenschappers helpen te onthullen welke hooiwagens hun eitjes bewaken . Of lees dit artikel: Een nieuwe soort voor de wetenschap dankzij Twitter .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: