Wetenschappers vinden nieuwe kikker in een bos dat elk jaar overstroomt

In de westelijke Amazone hebben onderzoekers een nieuwe kikkersoort ontdekt die leeft in bossen die elk jaar overstromen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

De nieuwe soort heet Adenomera varcena. Onderzoekers vonden de kikker in het gebied rond de bovenloop van de rivier Juruá, in het westen van de Braziliaanse staat Acre. Dezelfde soort komt ook in Ecuador voor. De ontdekking is opvallend omdat deze kikker leeft in zogenoemde várzeabossen. Dat zijn bossen die tijdens een deel van het jaar onder water staan. Andere kikkers uit het geslacht Adenomera leven juist vooral in gebieden die niet overstromen. Het onderzoek is te vinden in het vakblad Ichthyology & Herpetology.

Belangrijke aanwijzing

Dat verschil in leefgebied gaf onderzoekers al een belangrijke aanwijzing. Maar om zeker te weten dat het echt om een nieuwe soort ging, moesten ze veel meer gegevens verzamelen. Ze bekeken onder andere het DNA van de dieren en hun lichaamsvorm, kleur, leefgebied en roep. Ook vergeleken ze de dieren met kikkers die al in wetenschappelijke collecties werden bewaard.

Die aanpak was nodig omdat soorten binnen het geslacht Adenomera sterk op elkaar kunnen lijken. Soms zien twee kikkers er bijna hetzelfde uit, terwijl ze genetisch toch duidelijk van elkaar verschillen. Wetenschappers spreken dan van ‘cryptische diversiteit’. Zulke verborgen verschillen maken het lastig om te bepalen hoeveel soorten er werkelijk in een gebied leven.

Bij Adenomera varcena vonden de onderzoekers meerdere kenmerken die samen duidelijk maakten dat het om een aparte soort gaat. Zo verschilt de lichaamsgrootte van die van verwante soorten. Ook mist de kikker een donkere, effen streep aan de onderzijde van zijn voorpoot. Daarnaast heeft hij een bijzondere paringsroep. Die bestaat uit een kort, laag geluid en een relatief langzaam ritme.

Voor kikkers is zo’n roep erg belangrijk. Mannetjes gebruiken hun roep om vrouwtjes aan te trekken. Daardoor kan de roep onderzoekers helpen om soorten van elkaar te onderscheiden, zelfs als die er bijna hetzelfde uitzien. In deze studie bleek de combinatie van geluid, uiterlijk en DNA uiteindelijk doorslaggevend.

Bijzonder leefgebied

De naam varcena verwijst naar het bijzondere leefgebied van de kikker: de bossen van de Amazone die tijdens specifieke seizoenen onder water komen te staan. Juist dat leefgebied maakt de ontdekking extra interessant. Tot nu toe waren soorten uit dit geslacht alleen bekend uit hoger gelegen bossen die niet jaarlijks onder water lopen.

Wat dit bijzondere leefgebied betekent voor de toekomst van de soort is nog niet duidelijk. Onderzoekers weten bijvoorbeeld nog weinig over de voortplanting en levenscyclus van de kikker. Daardoor is het moeilijk om precies te voorspellen hoe gevoelig de soort is voor veranderingen in het klimaat.

Leestip: Wetenschappers willen sauna’s bouwen voor kikkers

“Op dit moment weten we nog niet genoeg over de ecologische behoeften van de soort en over haar natuurlijke levenswijze”, zegt onderzoeker Thiago R. Carvalho. Volgens hem kunnen veranderingen in het klimaat invloed hebben op de momenten waarop de bossen overstromen. “Omdat de soort juist aan dit ecosysteem gebonden lijkt te zijn is het mogelijk dat veranderingen in het overstromingspatroon invloed hebben op de voortplanting. Hoe groot dat effect is, weten we nog niet.”

De ontdekking laat volgens de onderzoekers zien hoeveel soorten in de Amazone waarschijnlijk nog niet officieel zijn beschreven. Binnen Adenomera zijn meerdere genetische lijnen bekend die mogelijk aparte soorten vormen. Zolang zulke soorten geen officiële wetenschappelijke naam hebben is het lastiger om ze mee te nemen in onderzoek en natuurbescherming.

Dat kan een probleem worden wanneer hun leefgebied verdwijnt. Carvalho waarschuwt dat soorten lokaal kunnen uitsterven voordat wetenschappers überhaupt hebben vastgesteld dat ze bestaan. Het beschrijven van nieuwe soorten is daarom meer dan alleen het toevoegen van een naam aan een lijst.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Ging de evolutie toch anders dan gedacht? Eerste landdieren waren nooit kikkervisjes en Onderzoekers ontdekken dat kikkers immuun lijken voor dodelijke hoornaarsteken . Of lees dit artikel: De liefdesliedjes van kikkers veranderen als het warmer wordt: luister nu naar het verschil .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: