Bij een volgende pandemie moet het onderwijs met aanpassingen open blijven, zei Paul Rosenmöller, tijdens corona voorzitter van de VO-raad

Middelbare scholieren hebben tijdens de coronapandemie een te hoge prijs betaald. Bij een volgende pandemie zou het onderwijs met aanpassingen open moeten blijven. Dat zei Paul Rosenmöller, voormalig voorzitter van de VO-raad, de belangenorganisatie van het voortgezet onderwijs, woensdagmiddag tijdens zijn verhoor door de parlementaire enquêtecommissie corona.

„Ik heb alle respect voor iedereen die zich rot heeft gewerkt om antwoorden te vinden op moeilijke situaties”, zei Rosenmöller. Hij wilde dan ook niemand verwijten maken over de schoolsluitingen. Maar als er uit deze pandemie geen lessen worden getrokken en de scholen bij een volgende pandemie opnieuw moeten sluiten, „dan wordt het wel verwijtbaar”, zei hij. „Dan gaan we willens en wetens schade toebrengen aan een volgende generatie.” Hij pleitte voor een flexibeler onderwijssysteem en betere huisvesting voor scholen om tijdens een pandemie aangepast onderwijs mogelijk te maken.

Aan het begin van de coronapandemie was de VO-raad nog tegen het sluiten van de scholen, vertelde Rosenmöller. Maar op zaterdag 14 maart 2020 kwam er een oproep van de Federatie Medisch Specialisten om alle scholen onmiddellijk te sluiten. Volgens hem een „onaangename verrassing”, omdat het OMT eerder had geadviseerd de scholen open te houden. Toch begreep hij dat het kabinet niets anders kon doen dan de scholen te sluiten. De onrust in de samenleving, ook op scholen, was inmiddels zo groot dat er ”geen houden meer aan” was. De voorzitter stuurde toenmalig premier Rutte en minister Hugo de Jonge (VWS, CDA) een appje om te zeggen dat de VO-raad het „alles afwegende, een verstandig besluit” vond.

Foto JEROEN JUMELET / ANP

De VO-raad richtte zich vervolgens op de uitvoering van het kabinetsbesluit. Rosenmöller complimenteerde schoolleiders en leraren met terugwerkende kracht voor de „flexibiliteit en energie” waarmee zij overschakelden op online onderwijs. Maar niet alle leerlingen beschikten over een laptop of iPad en een rustige plek om de lessen te volgen. Rosenmöller pleitte er tijdens zijn verhoor voor om digitale leermiddelen net als schoolboeken te behandelen als essentiële leermiddelen die gratis beschikbaar worden gesteld aan leerlingen.

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Scholen waren in eerste instantie alleen open voor kinderen van ouders met vitale beroepen. Volgens hem liet dat zien dat in het coronabeleid niet werd gedacht vanuit de belangen van kinderen. Anders was wellicht besloten om andere groepen leerlingen naar school te laten komen, zoals kwetsbare leerlingen en leerlingen die praktijkonderwijs kregen. Dat kon immers thuis niet.

In de loop van de crisis groeide het inzicht dat de schoolsluitingen schade aanrichtten bij kinderen. Voor middelbare scholieren was de impact extra groot. Die liepen niet alleen leerachterstanden op, maar ook hun sociaal-emotionele ontwikkeling kwam onder druk te staan, omdat ze hun leeftijdgenoten niet ontmoetten.

Daarom was de VO-raad „teleurgesteld” dat het kabinet in december 2020 besloot de scholen een tweede maal te sluiten. „Maar op een gegeven moment is het wat het is”, zei Rosenmöller, „dan moet er overgeschakeld worden op plan B.” Nu denkt hij daar anders over. „Nu zou ik mij met alles wat ik in mij heb, verzetten tegen schoolsluitingen. Ik zou nu zeggen: de school blijft open, met aanpassingen.”

De VO-raad pleitte er destijds wel voor dat een uitzondering werd gemaakt voor kwetsbare leerlingen, eindexamenleerlingen en leerlingen van het vmbo en het praktijkonderwijs voor wie het onderwijs grotendeels bestaat uit praktische vakken. Zij mochten wel naar school komen. In januari 2021 gingen de scholen ook weer open voor andere scholieren, op voorwaarde dat ze anderhalve meter afstand hielden. Rosenmöller zei dat hij achteraf gezien „veel te weinig oog” had gehad voor de „onuitvoerbaarheid van dat besluit”.

Geld om achterstanden weg te werken

De VO-raad lobbyde bij het kabinet ook om onderwijspersoneel met voorrang te vaccineren. Maar het kabinet zag dat niet zitten. „Dat pleidooi hebben we niet gewonnen, en dat was teleurstellend”, zei Rosenmöller.

Wel blij was de VO-aad met de 8,5 miljard euro voor het Nationaal Programma Onderwijs dat begin 2021 werd aangekondigd om de achterstanden die door corona waren ontstaan bij leerlingen weg te werken. Daarvan was 5,7 miljard bestemd voor het primair en voortgezet onderwijs. Rosenmöller was „aangenaam verrast” door de hoeveelheid geld die plotseling loskwam. Hij denkt dat dit iets te maken had met de Tweede Kamerverkiezingen die er toen aankwamen. Het kabinet had wel al veel geld beschikbaar gesteld voor het bedrijfsleven en de economie, maar niets voor het onderwijs, en maakte zich daardoor „kwetsbaar”.

Dat er „iets politieks” achter zat, leidde hij ook af uit het feit dat nauwelijks was nagedacht over de besteding van het geld. Toch vindt hij dat het goed besteed is, al was dat achteraf moeilijk te controleren. Ook uitstapjes naar bijvoorbeeld de Efteling hadden volgens hem nut, om de band tussen leerlingen te herstellen.

Liveblog Parlementaire enquête corona

Coronacommissie verhoort Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer en oud-voorzitter VO-Raad Paul Rosenmöller