Bull’s eye! Deze spin schiet mieren met een zelfgemaakte katapult zijn web in

In het noorden van Queensland is een spin ontdekt die met spinsel een soort van katapult bouwt om mieren mee te vangen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

In het regenwoud bij Cooktown, in het noorden van Queensland, hebben onderzoekers een opmerkelijke nieuwe spinnensoort ontdekt. De kleine spinnensoort is vooral ’s nachts actief en vangt zijn prooien op een bijzonder ingenieuze manier: hij bouwt een gespannen val van spinsel, lokt daarna een mier en schiet die vervolgens omhoog zijn web in. Het onderzoek is te vinden in Current Biology.

Geen makkelijke hap

De spin heeft nog geen officiële naam gekregen, maar draagt voorlopig de bijnaam ‘ballista spider’. Die naam verwijst naar de ballista, een oud Romeins wapen dat met veerkracht een pijl of steen kon wegschieten. De spin doet iets vergelijkbaars, maar dan met spinsel. Daarmee vangt hij niet zomaar allerlei insecten, maar een heel specifieke prooi: de groene wevermier Oecophylla smaragdina.

Dat is bijzonder: mieren zijn voor veel andere insecten geen makkelijke hap. Ze zijn vaak fel, goed georganiseerd en kunnen de rest van de kolonie snel waarschuwen. “Het is heel ongewoon dat een spin mieren eet: ze staan berucht om hoe gevaarlijk ze zijn,” zegt professor Ajay Narendra van Macquarie University. “Het is nog vreemder om een spin te vinden die maar één bepaalde mierensoort eet.”

Leestip:Extreem zeldzame spin ontdekt, die precies half vrouw, half man is

De spin werd voor het eerst gezien door professor Greg Anderson. Hij is biomedisch onderzoeker, maar ook spinnentaxonoom en fotograaf. Daarna trokken Narendra en promovendus Pranav Joshi het regenwoud in om de spin beter te bestuderen. Tien dagen en nachten lang zochten ze naar de dieren, volgden ze hun gedrag en filmden ze de vangst met hogesnelheidscamera’s en infraroodcamera’s. Zo konden ze precies zien hoe de val werkt.

Enorme kracht

Overdag verstopt de spin zich aan de onderkant van een blad. Dat blad hangt boven een plek waar groene wevermieren actief rondlopen. Zodra het donker wordt komt de spin in actie. Hij zakt soms meer dan 50 centimeter naar beneden en maakt een ankerpunt vast aan een blad, tak of de bosbodem. Daarna werkt hij urenlang aan een verticale constructie bestaande uit 15 tot 60 spindraden. Die draden staan onder spanning en vormen samen een soort van ‘kegel’.

Als laatste wikkelt de spin nog een dunnere spindraad om die kegel. Daarna trekt hij zich snel terug naar boven. Binnen enkele seconden wordt een groene wevermier aangetrokken. De mier reageert agressief en begint in de kegel te bijten, waardoor deze steeds meer los komt van het ankerpunt. Uiteindelijk schiet de kegel daardoor los. De kracht die dan vrijkomt is enorm: de mier wordt met een snelheid van meer dan 1300 meter per seconde recht het hoofdweb van de spin in gekatapulteerd. De spin wacht vervolgens tot de mier volledig verstrikt is geraakt in het web. Pas dan komt hij dichterbij om de prooi verder in te wikkelen.

De onderzoekers denken dat de spin mogelijk een lokstof gebruikt. “We vermoeden dat de spin op het einde een feromoon toevoegt,” zegt Narendra. “Die stof lokt waarschijnlijk een mier naar de kegel en zorgt ervoor dat deze agressief aanvalt.” Volgens de onderzoekers lijkt dit het enige bekende geval te zijn waarbij een spinnenweb is ontworpen om een enkele soort te vangen en waarbij de prooi zelf de val activeert.

Bijzonder spinsel

Het spinsel dat de ‘ballista spider’ produceert blijkt heel bijzonder te zijn. Jonas Wolff doet onderzoek naar de natuurkundige kant van spinsel en reisde naar Australië om de spin in het wild te zien. Hij nam monsters mee naar zijn laboratorium aan de University of Greifswald in Duitsland. Daar onderzocht hij het spinsel onder meer met een elektronenmicroscoop.

Uit de daaropvolgende analyse blijkt hoe bijzonder het spinsel is. Narendra zegt: “het spinsel beschikt over het unieke vermogen om elastische energie op te slaan en om die energie vervolgens in één klap los te laten. Daardoor ontstaat een gigantische hoeveelheid kracht. Dat is hard nodig: groene wevermieren hebben ‘plakkussentjes’ onder hun poten zitten. De katapult moet dus sterk genoeg zijn om niet alleen het gewicht van de mier aan te kunnen, maar ook de plakkracht van die kussentjes.”

De ontdekking laat zien hoe gespecialiseerd diersoorten kunnen raken: de spin jaagt op één specifieke mierensoort en heeft een heel gespecialiseerde manier van jagen ontwikkeld om dat succesvol te kunnen doen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Nieuwe spin uit de Himalaya lijkt sprekend op de beroemde ‘Happy Face-spider’ uit Hawaï en Vroege voorouder van spinnen had al opvallend moderne monddelen . Of lees dit artikel: Bang voor spinnen? Een wereld zonder hen, dat is pas écht angstaanjagend .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: