CDA-leider Bontenbal verkiest rechtsstatelijkheid boven barmhartigheid en keert zich tegen het ‘kerkasiel’

1 uur geleden 1

594 dagen zit de Oezbeekse familie Babayants al in ‘kerkasiel’ in Kampen. Zolang de vele vrijwilligers van wijkkerk Open Hof de eredienst gaande houden, kan de familie – die na twaalf jaar in Nederland uitgeprocedeerd is – het land niet uitgezet worden. Vorig jaar zei Ariana Babayants (15) tegen NRC: „Ik kan niet geloven dat we hier al bijna een jaar zijn. Maar de tijd vliegt voorbij, met allemaal mensen om ons heen. Ik heb veel lieve mensen ontmoet hier, dat geeft motivatie om verder te gaan, sterk te blijven.”

Maar een uitzondering maken voor het gezin, zodat het toch een verblijfsvergunning krijgt, wil het kabinet niet. Dat maakte asielminister Bart van den Brink (CDA) nogmaals duidelijk in een interview met het Nederlands Dagblad, afgelopen april, toen het gezin vijfhonderd dagen in kerkasiel zat. „Aan het einde van elke asielprocedure doet de [immigratiedienst] IND uitspraak en toetst de rechter die nog eens. Als er dan geen grond is gevonden om asiel te verlenen, betekent het dat mensen hun toekomstperspectief moeten vinden op de plek waar zij vandaan zijn gekomen.” Kerkasiel, zei Van den Brink, „is geen onderdeel van de asielprocedure”.

Afgelopen maandag publiceerde CDA-leider Henri Bontenbal een brief aan de „betrokkenen en sympathisanten” van het kerkasiel in Kampen. Hij hield zich lange tijd afzijdig, maar wilde nu toelichten waarom het CDA „geen voorstander is van een nieuw kinderpardon”. Directe aanleiding voor zijn brief vormden de tachtig postzakken met twaalfhonderd handgeschreven brieven die afgelopen maand aan de Tweede Kamer werden aangeboden. Het waren steunbetuigingen voor de vier kinderen uit het gezin Babayants en ruim vierhonderd andere kinderen zonder verblijfsvergunning die wel in Nederland ‘geworteld’ zijn.

‘Een slechte prikkel’

In zijn brief wijst Bontenbal erop dat het CDA in 2019 een verruiming van het kinderpardon heeft gesteund. Dat betekende dat honderden dossiers opnieuw zouden worden beoordeeld volgens soepelere criteria. Daar stond tegenover dat het kinderpardon voor nieuwe gevallen zou worden afgeschaft. „Een nieuw kinderpardon doet geen recht aan de gemaakte afspraken”, schrijft Bontenbal in zijn brief.

Hij benadrukt dat hij zich het „persoonlijk leed van de familie” aantrekt, maar dat dat zijn afweging niet anders maakt. „In een rechtsstaat bepaalt de rechter, niet de politiek”, schrijft hij. En ook: „Het zou een slechte prikkel zijn in het systeem om ‘onder het mom van: belang van het kind’ iedereen in Nederland te houden. Het is een prikkel die ouders beloont voor gedrag dat niet in het belang van kinderen is.”

Er is binnen het CDA altijd veel discussie geweest over het kinderpardon. Voorstanders wijzen op christelijke barmhartigheid. Tegenstanders op rechtsstatelijkheid, tevens een belangrijke kernwaarde voor de partij.

‘Gemiste kans voor het CDA’

Ook nu laait de discussie weer op. Dinsdag publiceerde dagblad Trouw een opiniestuk van een kleine groep CDA-prominenten die het oneens zijn met Bontenbal. Een van de ondertekenaars is Kathleen Ferrier, die van 2002 tot 2012 in de Tweede Kamer zat voor het CDA. Ze wijst erop dat in 2019 óók werd afgesproken dat de asielprocedures versneld zouden worden om voortaan te voorkomen dat kinderen geworteld raken en Nederland tóch moeten verlaten. „Dat heeft de regering niet waar kunnen maken.” Dus vindt Ferrier dat „op een andere manier” gekeken moet worden naar situaties zoals die van de familie Babayants.

„Daarnaast”, zegt Ferrier, „redeneert Bontenbal alsof de ouders niet handelen in het belang van de kinderen. Maar ik spreek veel met migrantengemeenschappen en weet daardoor: als deze ouders in Oezbekistan een toekomst zouden zien voor hun kinderen dan zouden ze terugkeren.”

Dit was nou precies een onderwerp geweest waarop het CDA had kunnen laten zien: hier staan wij genuanceerder in

Gaby Heine, fractievoorzitter van CDA Maastricht, is ook kritisch. „Wat mij stoort is dat Bontenbal zijn standpunt op een heel technische, zakelijke manier onderbouwt. Natuurlijk ben ik ook vóór rechtsstatelijkheid, maar dat Oezbekistan volgens de IND leefbaar zou zijn, betekent nog niet dat het een menselijk besluit is van een rechter om deze familie terug te sturen. Een tiener die hier geboren is en al haar vrienden hier heeft…”

Ferrier spreekt van een „gemiste kans” voor het CDA om zich te profileren binnen de coalitie, iets wat de partij sinds het aantreden van het kabinet-Jetten minder goed lukt dan de andere twee regeringspartijen D66 en VVD. „Dit was nou precies een onderwerp geweest waarop het CDA had kunnen laten zien: hier staan wij genuanceerder in.”

Heine is het daarmee eens. „Ik snap dat een coalitie vergt dat je goed moet samenwerken, maar het CDA moet ervoor waken dat ze niet alleen maar het compromis blijft verdedigen. Dat er ‘nu eenmaal moeilijke keuzes gemaakt moeten worden’ wordt dan een holle frase.”