De arrestatie van ex-prins Andrew wakkert de discussie over het Britse koningshuis aan

Hij zat elf uur in hechtenis, moest vingerafdrukken afgeven en de politie nam zijn mugshot. En sinds de arrestatie van voormalig prins Andrew Mountbatten-Windsor, een historische gebeurtenis vorige week donderdag, is de politie bezig om zijn spullen thuis te doorzoeken. Daar ging ze maandag nog mee door.

Of de Britse justitie tot vervolging van Mountbatten-Windsor overgaat, is nog onduidelijk. Als dat gebeurt, is het in naam van zijn broer, koning Charles – het openbaar ministerie heet in Engeland de Crown Prosecution Service. In het buitengewone geval dat hij een levenslange straf opgelegd zou krijgen, gebeurt dat at His Majesty’s pleasure.

Vier vragen over de arrestatie en wat die betekent voor de reputatie van het Britse koningshuis.

Nog niets. Hij werd gearresteerd op verdenking van „wangedrag in een openbaar ambt”. In zijn tijd als handelsgezant (van 2001 tot 2011) stuurde Mountbatten-Windsor vertrouwelijke informatie door aan de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein. De politie en het openbaar ministerie verzamelen nog bewijs en moeten bepalen of dat voldoende is om tot vervolging over te gaan. Dat kan nog weken duren.

Wangedrag in een openbaar ambt is een complex misdrijf waarbij de drempel voor een veroordeling vrij hoog ligt. Het is een breed begrip en de straffen na veroordeling verschillen sterk. De vraag is in hoeverre het publieke vertrouwen geschaad is door de acties van de voormalige prins, of hij opzettelijk handelde en of hij een geldig excuus had. Als er een aanklacht komt, heeft Mountbatten-Windsor de keuze tussen twee kwaden. Hij kan schuld bekennen – dan is zijn naam voor altijd besmet. Of hij ontkent – dan komt er een pijnlijke rechtszaak waarbij een jury bepaalt of er sprake was van wangedrag.

Die zijn geen onderdeel van de huidige verdenking, maar meerdere afdelingen van de Britse politie doen daar wel onderzoek naar. De politie heeft voormalige veiligheidsmedewerkers van de ex-prins benaderd voor informatie. Sommigen van hen waren mee naar Epsteins privé-eiland waar meisjes werden misbruikt. Ook probeert de politie passagiersgegevens van Epsteins privévliegtuig te achterhalen. Meisjes of jonge vrouwen uit Letland, Litouwen en Rusland zouden daarmee naar het Verenigd Koninkrijk zijn overgebracht.

Sinds zijn arrestatie komen allerlei nieuwe details over Mountbatten-Windsor en zijn discutabele handelen naar buiten. Zo beveiligden Britse politieagenten eens een etentje bij Jeffrey Epstein in New York. Dat gebeurde na diens veroordeling voor het uitlokken van prostitutie bij een minderjarige. Gepensioneerde ambtenaren vertelden aan de BBC dat de ex-prins als handelsgezant vaak massages declareerde, en dure hotelkamers voor degenen die met hem mee op reis waren. Die declaraties werden niet ter discussie gesteld.

Jarenlang werd in het VK vooral grappend gesproken over het exorbitante gedrag van de prins. Randy Andy, Airmiles Andy, de party prince – zijn bijnamen waren legio. Nu schrijven Britse media dat Charles altijd al twijfels had bij de benoeming in 2001 van zijn broer tot handelsafgevaardigde en had geprobeerd die tegen te houden. Als dat zo was, „waarom duurde het dan zo lang tot het paleis iets deed”, vraagt dagblad The Guardian zich af.

Never complain, never explain – nooit klagen, nooit uitleggen – was afgelopen decennia het mantra van het paleis en wijlen koningin Elizabeth. Zij zou haar zoon intern lang in bescherming hebben genomen. Het afnemen van zijn titels en publieke taken ging stapsgewijs en gebeurde vooral in reactie op ontwikkelingen rond de kwestie-Epstein, waaronder de beschuldigingen van misbruik door de Amerikaanse Virginia Giuffre.

Britse instituties hebben gefaald, stelde onder andere oud-premier Gordon Brown. Hij dook in de Epstein-documenten en vond informatie over tientallen privévluchten van Epstein van en naar het VK. „Het bewijsmateriaal suggereert dat sommigen in het VK medeplichtig waren aan mensenhandel”, schreef hij in een opiniestuk in tijdschrift The New Statesman. Het „systematische falen van de autoriteiten” kan een „verwoestend effect hebben” op het Britse vertrouwen in de instituties.

Het imago van de koninklijke familie „wordt bedreigd als nooit tevoren”, stelde historicus Anna Whitelock afgelopen weekend in The Sunday Times. Ze beschrijft hoe eind negentiende eeuw het concept van een ‘modelfamilie’ werd bedacht om het koningshuis relevant te houden, waarbij naast de koning diens familieleden zich als working royals in de samenleving begeven. Dat is achterhaald, vindt Whitelock. Alleen het staatshoofd en zijn opvolger zouden volgens haar door de Britse belastingbetaler onderhouden moeten worden. „Er is geen grote groep familieleden nodig om het balkon van Buckingham Palace te vullen.”

Vervolging, en mogelijke parlementaire onderzoeken naar de gang van zaken rond Mountbatten-Windsor, kunnen de publieke discussie over het koningshuis een zwieper geven. Dat is extra precair omdat de populariteit van het koningshuis al decennia langzaam maar zeker afneemt. Een meerderheid van de Britten (58 procent) heeft nog steeds liever de monarch dan een gekozen staatshoofd, maar bij jongeren liggen de verhoudingen andersom.

Vóór zijn arrestatie was Mountbatten-Windsor al veruit het minst populaire lid van de koninklijke familie. Het doel lijkt nu om hem zo veel mogelijk te isoleren. Regeringspartij Labour overweegt een wetsvoorstel om hem te verwijderen uit de lijn van de troonopvolging. Officieel is de ex-prins nog de achtste in lijn. Voor zo’n wet is steun van andere landen van het Gemenebest nodig – maandag liet de Australische premier al aan premier Keir Starmer weten dat hij zo’n initiatief zou steunen.