Mona Keijzer rekende op het leiderschap van BBB, nu stapt ze uit de partij

4 uren geleden 1

BBB’er Henk Vermeer had dinsdagochtend „een mededeling” willen doen aan journalisten in Den Haag: om uit te leggen waarom niet Mona Keijzer, maar híj het fractievoorzitterschap overneemt van Caroline van der Plas. Op maandagavond is Keijzer hem voor: ze laat via De Telegraaf weten dat ze BBB verlaat. Het leiderschap was háár beloofd, zegt ze.

Tegen NRC vertellen betrokkenen over een bijeenkomst in de werkkamer van Van der Plas, op vrijdagmiddag 13 februari: daar krijgt Keijzer te horen dat het niet doorgaat. Van der Plas is er zelf, en ook Vermeer, met wie Van der Plas in 2019 BBB heeft opgericht. Aan tafel zitten ook Femke Wiersma en Mona Keijzer, dan nog allebei demissionair minister namens BBB én Kamerlid.

Keijzer zou het van Van der Plas gaan overnemen. Wanneer precies was nog onduidelijk, Van der Plas wilde er de tijd voor nemen

Keijzer, zien de anderen, ziet er niet goed uit. Ze lag die week in het ziekenhuis, daar is ze nog maar net uit en wat de anderen betreft hadden ze niet al op die vrijdag hoeven afspreken. Maar Keijzer, zeggen betrokkenen, wil dat wél. Ze gaan het hebben over het fractievoorzitterschap van BBB en Keijzer wil weten waar ze aan toe is.

Dat ze erop rekent dat zíj fractievoorzitter wordt, weet een klein groepje BBB’ers dan al een tijdje. En het is logisch dat ze erop rekent. Na de verkiezingen in oktober was Van der Plas opnieuw gekozen als fractievoorzitter, maar eind oktober hadden Van der Plas, Vermeer en Keijzer onderling afgesproken dat dat tijdelijk zou zijn. Keijzer zou het van Van der Plas gaan overnemen. Wanneer precies was nog onduidelijk, Van der Plas wilde er de tijd voor nemen. Ze moest er, zei ze in kleine kring, „mentaal naartoe groeien”. In de partij zelf leefde het idee: het is logisch om te wisselen zodra er een nieuw kabinet is en Keijzer en Wiersma weer allebei voluit Kamerlid zijn.

Lichtgeraakt

Caroline van der Plas had al maanden een vermoeide indruk gemaakt, ze leek zich steeds wat minder gezond te voelen, er werd in de partij ook steeds openlijker geklaagd over haar optredens in de verkiezingscampagne. Ze zou zich niet aan voorbereide teksten hebben gehouden en te vaak lichtgeraakt of bozig hebben gereageerd. Het was tijd, was het idee in de partijtop, voor iemand anders. En zo kwam er die afspraak van eind oktober: Keijzer zou de partij gaan leiden. Een ervaren politica en, dachten BBB’ers, vast en zeker een stemmentrekker. Bij de verkiezingen had ze veel voorkeurstemmen gehaald: 111.839. Van der Plas 122.624.

Drieënhalve maand later is alles anders. Op vrijdag 20 februari lekt via het AD het nieuws uit dat niet Keijzer, maar Henk Vermeer fractievoorzitter wordt. BBB komt dezelfde middag nog met een persbericht.

Keijzer weet dat zelf dan al een week. Op de werkkamer van Van der Plas, op 13 februari, had Van der Plas haar beslissing voorgelezen van papier. Waar het op neerkomt: ze vertrouwt Keijzer BBB niet toe. Van der Plas heeft het idee dat ze BBB rechtser wil maken dan bij de oprichting de bedoeling was geweest, en ziet dat bevestigd door de toenadering die Keijzer volgens haar zoekt tot de Groep Markuszower, met zeven ex-PVV’ers. Ze heeft, tegen de zin van Van der Plas, een gesprek gehad met Markuszower om na te gaan of de ex-PVV’ers zich misschien bij BBB willen aansluiten.

Keijzer was uiterlijk rustig gebleven. Ze had gevraagd om tijd – om te bedenken wat het voor haarzelf betekende. De afspraak was: over een week, weer op vrijdag, praten we verder.

Dat is de dag van het gelekte nieuws. De vier Kamerleden van BBB spreken elkaar alsnog, online. Wat het leiderschap van Vermeer voor Keijzer betekent, horen de anderen ook dan nog niet. Keijzer wil wéér meer tijd. Ze kan zich niet voorstellen, maakt ze aan de anderen duidelijk, dat die er echt bij blijven dat Vermeer het moet gaan doen, en niet zij. In de media reageert ze dan nog helemaal niet, ze gaat niet in op pogingen van NRC om haar te bereiken.

Openlijk ruzie

In de grote debatzaal, vanaf de tribune, is al wekenlang te zien hoe moeizaam de omgang is geworden tussen de twee meest prominente BBB’ers, Caroline van der Plas en Mona Keijzer. Op dinsdagmiddag, bij de stemmingen over moties, wetten en amendementen, komt ze er vaak bij zitten om mee te stemmen – al is ze dan ook nog steeds minister. Soms zit ze naast Van der Plas, die altijd aan het gangpad zit. Ze kijken elkaar nauwelijks aan, ze lijken elkaar te negeren. Keijzer praat wel veel met Vermeer. In een van de fractievergaderingen is er een keer openlijk ruzie tussen Keijzer en Van der Plas, waardoor ineens iedereen op de BBB-gang weet: het gaat helemaal niet goed.

In de verkiezingscampagne had BBB gekozen voor een steeds rechtsere boodschap. Het ging steeds vaker over problemen die er volgens BBB zijn met moslims in Nederland en veel minder over het platteland, over regio’s die worden verwaarloosd. Die verwaarlozing was het thema geweest waarmee Van der Plas BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2023 tot de grootste partij van Nederland had gemaakt. In die campagne stonden kiezers voor haar in lange rijen. Ook uit de stad. Zoals zij opkwam voor de boeren, viel van die kiezers te horen, zo zou ze dat vast ook doen voor hén.

Bij het CDA had Keijzer zich ondergewaardeerd gevoeld, niet serieus genomen. Bij BBB is dat helemaal anders

In peilingen voor de Tweede Kamer stond BBB in het voorjaar van 2023 op meer dan dertig zetels, Van der Plas wist zich niet goed raad met de vraag die ze steeds maar weer krijgt: wordt zíj premier? Al in april vraagt ze Mona Keijzer: wil zij niet de premierskandidaat zijn van BBB? In de zomer, BBB daalt dan al een tijdje in de peilingen, zegt Keijzer ja.

Bij het CDA had Keijzer zich ondergewaardeerd gevoeld, niet serieus genomen. Bij BBB is dat helemaal anders. Van der Plas en Vermeer zijn dolblij met haar overstap naar hun partij, ze kijken tegen haar op. Heel lang noemen ze haar in één adem met „politieke ervaring”, Keijzer onderhandelt mee in de formatie en wordt vicepremier.

Keijzer, weten Van der Plas en Vermeer, is rechtser en conservatiever dan zij tweeën. Maar hun achterban is dat ook. De partijtop wil dat BBB zichzelf in de campagne van 2025 laat zien met een „breder” verhaal. Uit onderzoek dat BBB laat doen, blijkt dat wonen en asiel en migratie thema’s kunnen zijn om kiezers te trekken. Het is vooral dáárom dat Van der Plas in de zomer van 2025, na het vertrek van NSC uit het al demissionaire kabinet-Schoof, haar best doet om Keijzer, die als demissionair minister al over wonen gaat, ook verantwoordelijk te laten zijn voor asiel en migratie.

‘Mona? Die is weg’

Intern leiden de steeds rechtsere standpunten tot verdeeldheid. Er zijn BBB’ers die het geweldig vinden en in Keijzer al een tijdje de gedroomde opvolger zien van Van der Plas, die niet goed uit de verf lijkt te komen met dat ‘bredere verhaal’. Maar er zijn ook BBB’ers die er treurig van worden. De ‘gulden regel’ van hun partij was: ‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet’. Hoe kunnen ze in hun buurt of op de sportclub uitleggen dat BBB in het kabinet zo fel tegen medische evacuaties is van zieke kinderen uit Gaza?

Dat Keijzer in juni 2025 tegen journalisten laat doorschemeren dat zij ook wel lijsttrekker wil worden bij de verkiezingen, verrast Van der Plas en Vermeer. Ze geloven volgens betrokkenen maar half dat Keijzer, zoals ze later zegt, het ánders bedoeld had: je kon als mens toch nooit iets „helemaal uitsluiten”? En dát was de vraag geweest van Nieuwsuur.

Verkiezingen lijken er voorlopig niet te komen, het kabinet is nog maar net van het bordes afgestapt. Bij de Groep Markuszower, zeggen betrokkenen, is Keijzer welkom. Ze zou daar volgens die betrokkenen zelfs lijsttrekker kunnen worden. In De Telegraaf zegt ze maandagavond dat ze niet overstapt naar een andere partij of naar het groepje van Markuszower. Ze gaat vooralsnog in haar eentje verder.

Voor de BBB’ers in Den Haag komt het niet als een verrassing. Al op maandagmiddag, uren voor de mededeling in De Telegraaf, klinkt op de gang: „Mona? Die is weg.”