De huidige machtsstrijd binnen de FIFA draait volledig om de positie van Infantino, maar is ’tot nu toe vooral sterke taal zonder consequenties’

„Gebroken vertrouwen”, „bedrog” en een „verzaakte plicht”. Niet eerder spraken voetbalbonden zich zo stevig uit tegen FIFA-president Gianni Infantino als afgelopen maandag in de gezamenlijke verklaring van de UEFA (de confederatie van Europese voetbalbonden), de CONCACAF (de Noord- en Midden Amerikaanse bonden en de Caribische bonden) en de AFC (de Aziatische bonden). De naam van Infantino komt niet voor in de open brief, maar de verwijzingen naar het leiderschap van de FIFA – „leiderschap is geen bezit”, „een individu dat zichzelf boven het collectief plaatst” – maken dat de brief desalniettemin als aanklacht tegen de president gelezen moet worden.

De brief is de zoveelste ontwikkeling in de nieuwste door Infantino ontketende bestuurscrisis in het wereldvoetbal. Die begon met zijn inmiddels ingetrokken voorstel om de commerciële rechten van het WK voetbal voor 20 procent te verkopen aan investeerders, wat een geschatte 4,2 miljard dollar had moeten opleveren. De UEFA reageerde direct afwijzend – „het voetbal is niet te koop” – en dreigde met een Europese boycot van alle FIFA-toernooien zolang er geen garanties komen dat dit plan nooit uitgevoerd zal worden. Ook de CONCACAF zegde het vertrouwen op. Nu schaart de AFC zich met deze brief bij hen. Naast de inhoud van het plan, hekelen de confederaties het gebrek aan overleg.

Maar wat betekenen de woorden uit de gezamenlijke verklaring concreet voor Infantino en de FIFA? Uit de brief spreekt weinig vertrouwen in de Zwitser, maar van een motie van wantrouwen is tot dusverre geen sprake. Als alle aangesloten bonden (55 binnen UEFA, 46 binnen AFC en 35 binnen CONCACAF) zich daadwerkelijk tegen Infantino keren door bij de FIFA-verkiezingen van maart volgend jaar niet op hem te stemmen en zich gezamenlijk achter een andere kandidaat te verenigen, betekent dat het einde van zijn voorzitterschap. Opgeteld gaat het om 136 van de 211 bonden.

De vraag is echter hoe verenigd die 136 bonden zijn. De KNVB laat weten een herverkiezing van Infantino niet te steunen, maar Mexico (CONCACAF), Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten (AFC) spraken juist al steun uit aan Infantino. Ook Tsjechië was in eerste instantie redelijk positief over het commercialiseringsplan. Daar kwam de Tsjechische bond later op terug, maar het laat zien dat binnen Europa verschillende belangen spelen en eensgezind stemmen niet vanzelfsprekend is. De Afrikaanse bonden (CAF, 54 leden) schaarden zich al achter de president, de Zuid-Amerikaanse bonden (CONMEBOL, 10 leden) gaven een licht kritische reactie maar zegden hun vertrouwen tot dusverre niet op – Argentinië sprak zelfs een steunbetuiging uit.

Kleinere bonden loyaal

Infantino kan doorgaans rekenen op loyaliteit van veel kleinere voetbalbonden. De FIFA-voorzitter verdubbelde tot nu toe de omzet van de wereldvoetbalbond, wat resulteerde in hogere bijdragen aan nationale bonden. Voor veel kleinere voetbalbonden zijn die hoge bijdragen cruciaal voor de ontwikkeling van het lokale voetbal. Mogelijk was dat ook dit keer de motivatie achter Infantinos handelen: een plan doorvoeren dat geld oplevert voor nationale bonden en zodoende steun van die bonden vergaren voor zijn herverkiezing. Het is, ondanks de stevige kritiek, lastig te voorspellen welke bonden hem wel of niet blijven steunen.

Juridisch gezien zegt de gezamenlijke verklaring van de UEFA, CONCACAF en AFC dan ook helemaal niets, zegt sportrechtadvocaat en specialist op het gebied van sportbestuur Dolf Segaar. „Wat wel juridische gevolgen kan hebben, is een klacht bij de ethische commissie”, zegt Segaar. Tot nu toe ligt die klacht er nog niet en het is onbekend of die wordt voorbereid.

De KNVB gaat naast het intrekken van de steun niet in op verdere mogelijke acties, de Belgische bond laat weten zich bij de UEFA aan te sluiten maar zich niet uit te spreken over eventuele vervolgstappen. Dat zou „niet gepast” zijn, omdat de Belgische bondsvoorzitter Pascale van Damme tevens lid is van de FIFA Council, het belangrijkste bestuursorgaan van de wereldvoetbalbond.

Mocht zo’n klacht er wel komen, dan kan dat tot een schorsing leiden. Segaar: „Dat gebeurde bijvoorbeeld bij Sepp Blatter [Infantino’s voorganger] en [een klacht] zou nu niet onlogisch zijn voor de UEFA. De confederatie heeft de FIFA wel al verzocht alle documenten met betrekking tot dit plan te bewaren, dat kan erop duiden dat er in ieder geval rekening gehouden wordt met mogelijke juridische vervolgstappen. Maar tot nu toe is het vooral sterke taal zonder consequenties.”

Dat kan al vlot veranderen: in september is het WK voetbal voor vrouwen onder 20 (waar Oranje zich niet voor kwalificeerde) in Polen en in oktober zijn de kwalificatieduels voor het WK van volgend jaar in Brazilië. Dan staat de UEFA voor de keuze of de aangekondigde boycot wordt doorgezet.

Herverdeling van de macht

De huidige machtsstrijd lijkt volledig te draaien om de positie van Infantino. Maar in de praktijk doet het er niet veel toe of hij nu blijft of niet, zegt Lorin Parys, voorzitter van de Belgische competitie Pro League. „Als dat de enige verandering is, hebben we straks hetzelfde probleem maar met een andere achternaam.” Feit dat er nu openlijk kritiek wordt geleverd én een plan van Infantino tegengehouden is, zou de voetbalwereld volgens hem moeten aangrijpen als een „venster voor verandering”. Hij stelt een herverdeling van de macht binnen de FIFA voor, waarbij ook clubs, competities en spelers inspraak krijgen.

Ook pleit Parys voor een onafhankelijke derde partij die voorstellen van de FIFA doorlicht én voor vastgestelde termijnen voor leden om te reageren – zodat de FIFA zijn leden niet telkens kan overrompelen met een korte termijn om op voorstellen te reageren. Want zowel inhoudelijk als in het proces ging er bij dit plan veel fout, aldus Parys.

Zulke hervormingen, met onafhankelijke controlemechanismen, leek Infantino ooit zelf voor te staan: tien jaar geleden trad hij aan met de belofte voor meer transparantie. „Er zou een grote opschoonoperatie plaatsvinden. Maar inmiddels bevinden we ons in een crisis die minstens even groot is als toen”, zegt Parys. Het laat volgens hem zien dat de structuur van de FIFA het probleem is, en niet slechts de president. Zolang de FIFA een markt reguleert die het zelf commercieel uitbaat, houdt dat systeem zichzelf in stand.

Eerdere acties brachten ondanks kritiek weinig verandering. Nu de woede dermate groot is, en Infantino zelfs gedwongen werd zijn plan in te trekken, hoopt Parys dat dat anders is. „Maar ik begrijp ook wel dat ik dan een olifant door een sleutelgat probeer te duwen.”