De man van zakkenrollers en citroenen moet Arsenal na 22 jaar weer aan de landstitel helpen

Mikel Arteta heeft een kistje citroenen laten aanrukken. Zijn vierde seizoen als hoofdtrainer van Arsenal FC (2023/24) is volop bezig en de club uit Londen maakt goede kans op de landstitel. Die week wacht een wedstrijd tegen Manchester City, dé grote concurrent dat jaar, en Arteta wil zijn spelers prikkelen. Hij roept ze bijeen in een klein grijs kamertje. Allemaal krijgen ze een citroen, een beker en een scherp keukenmes.

De opdracht: pers zo veel mogelijk sap uit de gele vruchten en vul daarmee een grote kom middenin de kamer. Die staat symbool voor de „teammagie”, vertelt vleugelverdediger Oleksandr Zintsjenko er later over tegen The Sun. Op een video die Arsenal deelt op Instagram is te zien hoe onder meer aanvoerder Martin Ødegaard en verdediger Gabriel Magalhães geconcentreerd over hun glas gebukt staan.

„Op een gegeven moment stopt Mikel de tijd”, herinnert Zintsjenko zich. „Hij liep naar een van de spelers en vroeg: heb je er genoeg uit gehaald?” De voetballer vindt van wel, maar Arteta pakt de citroen, buigt zich over het glas en balt zijn vuisten samen. „Hij kneep, en er kwam nog een heel klein beetje uit. ‘Dit is de boodschap’, zei hij. ‘Je kunt er altijd nog iets meer uit halen.’”

Voor Arteta (43) is dat waar het in het topvoetbal om draait. Hij verwacht dat zijn spelers zich inspannen voor de druppels die concurrenten te veel moeite vinden. Die volharding is voorwaarde voor succes, zei hij halverwege december op een persconferentie. Voor wie in de Premier League wil meedoen om de prijzen is „heel, heel goed” voetballen niet genoeg. Omdat er elk seizoen wel een tegenstander is die „uitzonderlijk” speelt.

Vooralsnog is de oud-voetballer er nog niet in geslaagd om zelf die laatste stap te zetten. In de ruim zes jaar sinds zijn komst wist Arteta het sportieve verval, ingezet onder zijn voorgangers, te stoppen. Arsenal hervond zijn plek als topclub. Maar in de prijzenkast is dat vooralsnog amper zichtbaar: een FA Cup in 2020, en tweemaal de Community Shield. In de competitie eindigde de club de vorige drie seizoenen telkens als tweede.

Dit seizoen krijgt Arsenal een herkansing. Na twintig speelrondes gaat de club aan kop, zes punten los van Manchester City. Deze donderdag wacht een topwedstrijd, thuis tegen Liverpool FC, de kampioen van vorig seizoen. Arteta’s 319^e wedstrijd als hoofdtrainer in Londen, ongewoon in een competitie waar de gemiddelde coach het tegenwoordig amper twee jaar uithoudt.

Wie is de man die praktisch zonder ervaring hoofdtrainer werd van een Britse topclub? En die Arsenal na bijna 22 jaar weer naar de landstitel moet leiden?

Geen woord Engels

De gelijkenis is onmiskenbaar. Zelfde positie, zelfde opleiding, een soortgelijke techniek en spelinzicht. Als Ronald de Boer in de zomer van 2002 zijn nieuwe teamgenoot op het veld ziet, denkt hij meteen aan Pep Guardiola, in die tijd waarschijnlijk hét bekendste product van de jeugdopleiding van FC Barcelona. De Boer kan het weten: hij en Guardiola speelden er twee jaar samen op het middenveld.

Ook Arteta, dan net 20, begon er zijn loopbaan. Maar door een overvloed aan goede middenvelders krijgt hij bij Barcelona amper speeltijd. Hij wordt verhuurd aan Paris-Saint Germain, destijds een tamelijk onbeduidende club, en valt daar zodanig op dat Glasgow Rangers hem wil overnemen. Hij belandt in een ploeg vol Nederlanders: De Boer, maar ook Arthur Numan, Bert Konterman en Fernando Ricksen.

De Boer kan zich de middenvelder nog goed herinneren. Bedeesd, goed gemanierd, intelligent. „Hij was heel fanatiek in het voetbal, maar daarbuiten niet iemand die het voortouw nam.” En: hij sprak bij zijn komst geen woord Engels. „Maar ik sprak Spaans, dus ontfermde me een beetje over hem. Vaak ging ik naar leuke tentjes buiten Glasgow om te eten, en dan nam ik hem mee.”

Vrijwel meteen is de Bask een succes. Hij lijkt spelsituaties beter in te schatten, een stap verder te denken dan veel anderen, ziet De Boer. In zijn eerste jaar in Glasgow wordt Arteta kampioen, na twee seizoenen vertrekt hij. Via een tussenstop bij Real Sociedad, in zijn geboortestad San Sebastian, belandt hij bij Everton FC, en later bij Arsenal. Arteta is er meteen basisspeler, en na een jaar ook aanvoerder. Het resultaat: twee FA Cups, maar geen landstitel.

Het is in die periode dat Arteta warmloopt voor het trainersvak. „Mijn hele loopbaan ben ik al geïnteresseerd in meer dan alleen het veldspel”, zegt hij als hij na zijn afscheid als voetballer in 2016 wordt aangekondigd als assistent-trainer bij Manchester City. „Ik heb altijd een voorliefde gehad voor het ontwikkelen en vooruithelpen van het team, los van mijn eigen rol als speler.”

Het betekent een weerzien met Guardiola, die hij kent uit zijn Barcelona-tijd, en die bij City Manuel Pellegrini is opgevolgd als hoofdtrainer. Een betere leermeester is nauwelijks denkbaar. Guardiola werkt al acht jaar in de top, wordt beschouwd als een van de architecten van het moderne voetbal. Hij is uniek in zijn visie, zegt Arteta er later over tegen de clubkanalen van Arsenal, maar ook in de „gretigheid waarmee hij te werk gaat” en de „manier waarop hij de boodschap overbrengt”.

Mikel Arteta in zijn tijd bij Manchester City, waar hij assistent was onder Pep Guardiola (links)

FOTO Getty Images

Potentiële topcoach

Ondanks zijn rol in de luwte en zijn beperkte trainerservaring valt Arteta al snel op, zegt Marcel Brands. De directeur van PSV is in die tijd technisch directeur bij Everton en moet na het ontslag van Marco Silva eind 2019 op zoek naar een nieuwe hoofdtrainer. Hij polst Arteta, dan bezig aan zijn vierde seizoen als assistent. Ze ontmoeten elkaar bij de Spanjaard thuis, voor een gesprek van zo’n drie uur.

Brands is meteen onder de indruk, vertelt hij. „Mikel had zich uitstekend voorbereid, wist alles over onze selectie. Had al zijn plannen al op papier uitgewerkt: hoe hij wilde trainen, de invulling van zijn werkweek, hoe hij de stad zag, de jeugdopleiding. Hij kende de club bovendien, zijn beleving maakte mij enthousiast.” Voor Brands is dan duidelijk: hij zit hier tegenover een „potentiële topcoach”.

De eigenaren van Everton besluiten anders. De jonge Arteta is een te groot risico, hoort Brands, omdat hij „nooit op eigen benen heeft gestaan”. Everton gaat voor de ervaren Carlo Ancelotti, maar het duurt niet lang voor een andere club zich meldt. Ook Arsenal zoekt een nieuwe hoofdtrainer, nadat Unai Emery eind 2019 wordt ontslagen vanwege de slechte resultaten.

Bij Arsenal treft Arteta een club in verval. Meer dan twintig jaar was Arsène Wenger er hét gezicht. Onder hem kende Arsenal grote successen, maar in de nadagen van zijn loopbaan toonde de Fransman zich conservatief, waardoor Arsenal de moderniseringsslag miste die veel andere concurrenten wel maakten. Opvolger Emery kon het tij niet keren. En dus blijft er voor de Amerikaanse miljardair Stan Kroenke, sinds een jaar eigenaar, maar één oplossing over: de club volledig opnieuw opbouwen.

Marcel Lucassen werkt op dat moment in de jeugdopleiding van Arsenal. Als directeur voetbalontwikkeling is hij er de rechterhand van opleidingshoofd Per Mertesacker, die bij Arsenal ooit teamgenoot was van Arteta. Zodra Emery wordt ontslagen, is het de Duitser die de suggestie doet. „Hij zei intern: volgens mij zou Mikel een heel goede optie zijn.”

Een delegatie reist af naar City, om te kijken naar trainingen. Ze zien hoeveel inbreng Arteta er heeft, vertelt Lucassen. „Hij deed heel goede dingen op het veld: organiseerde trainingen, deed de coaching van spelers, hielp bij het ontwikkelen van de speelwijze.” Datzelfde hoorde ook Brands toen hij een paar weken eerder informeerde bij City. „Mikel was er niet zomaar assistent. Hij was nadrukkelijk aanwezig.”

Zakkenrollers

Van onervarenheid merken ze bij Arsenal weinig, als Arteta kort erop begint. Hij krijgt volop tijd en ruimte om te bouwen aan een „geraamte” van spelers die jarenlang met elkaar moeten gaan trainen en spelen, zag Lucassen. Onder Arteta wordt de jeugdopleiding weer belangrijk, voor de aanvoer van talent. Het valt op hoe breed hij zoekt naar verbeteringen zoekt en manieren om zijn spelers te raken.

De citroenen zijn er een voorbeeld van. Zoals ook het diner dat hij organiseert en waarvoor hij professionele zakkenrollers inhuurt. Na afloop zijn veel spelers hun portemonnee of telefoon kwijt, schrijft The Athletic er in 2024 over. De boodschap: het is belangrijk om altijd alert en voorbereid te zijn, waar dan ook. „Hij denkt echt na over hoe hij jongens kan raken”, ziet ook De Boer. „Want hij weet: op dit niveau kan iederéén goed voetballen. Dan kan twee procent extra al een wereld van verschil maken.”

Arteta won in 2023 de Community Shield door Manchester City te verslaan.

FOTO Getty Images

Arteta lijkt hij in veel op Guardiola, in zijn voorkeur voor verzorgd positiespel, voor aantrekkelijk, aanvallend voetbal. Allebei hebben ze dezelfde onvermoeibaarheid. „Mikel werkt alles in detail uit”, zag Brands, „tot aan de aanpak bij vrije trappen, corners en ingooien.”

Allebei hebben ze ook moeite hun passie te onderdrukken, en staan ze regelmatig vol emotie langs de zijlijn. Een belangrijk verschil: Arteta zag meteen het belang van een stevige restverdediging, zegt Brands. Hij boekt daardoor zelden reusachtige overwinningen, maar krijgt ook minder doelpunten tegen dan de concurrentie.

Wie ruim zes jaar na de entree van Arteta naar een elftalfoto van Arsenal kijkt, ziet een vrijwel compleet nieuwe ploeg. Alleen Bukayo Saka and Gabriel Martinelli zijn nog over. Ze worden omringd door spelers die Arteta in de loop der jaren bijeen sprokkelde, vaak toen ze nog heel jong waren. Zoals Magalhães en Ødegaard, maar ook middenvelder Declan Rice en vleugelverdedigers Ben White en Riccardo Calafiori.

Het resultaat is een verzameling voetballers die de laatste jaren zijn toegegroeid naar hun piek, veel tijd hebben gehad om op elkaar ingespeeld te raken, maar van wie de meesten nog maar halverwege de twintig zijn. Dat de tijd om te oogsten is aangebroken, wordt ook duidelijk uit de aanwinsten van afgelopen zomer. Daarbij middenvelders Martin Zubimendi en Eberechi Eze en aanvaller Viktor Gyökeres. Allemaal een stuk ouder dan de dure aanwinsten van voorgaande jaren. Het soort aankoop dat een club doet als er geen tijd meer te verliezen is.

De uitgangspositie is uitstekend, al is Arteta inmiddels ervaren genoeg om te weten hoe snel een bijna zekere landstitel uit zicht kan raken. In het seizoen 2023/24 overleefde hij de topwedstrijd tegen City, die van de citroenen, maar kort voor het einde ging het tegen Aston Villa alsnog fout. Zoals hij een seizoen eerder ook kampioen leek te gaan worden, totdat zijn ploeg in april vier keer op rij puntverlies leed en City langszij kwam.

Voor het eerste duel van 2026, tegen Brentford FC, werd de Spanjaard geconfronteerd met een statistiek: Arsenal was sinds 2004 al vijf keer als koploper het nieuwe jaar begonnen, en telkens zonder prijs geëindigd. Zijn antwoord was kort. „Laten we daar snel verandering in brengen.”