De ontziltingsinstallaties in de Golfregio zijn zeer belangrijk en zeer kwetsbaar

6 uren geleden 1

Een „gevaarlijke stap met ernstige consequenties” noemde de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Aragchi een vermeende Amerikaanse aanval, afgelopen zaterdag, op een ontziltingsinstallatie op het eiland Qeshm in de Straat van Hormuz. Door die aanval zouden dertig dorpen zonder drinkwater zitten. De minister waarschuwde dat „de Verenigde Staten daarmee een precedent hebben geschapen, en niet Iran”.

Hoewel de VS ontkennen dat ze de installatie hebben aangevallen, volgde zondag het Iraanse antwoord. Bij een aanval met drones zou een ontziltingsinstallatie in Bahrein zijn getroffen. Volgens de autoriteiten in de Golfstaat, waar de VS een grote marinebasis hebben, is er weliswaar enige materiële schade, maar is de watervoorziening niet in gevaar gekomen.

In de eerste week van de oorlog richtte Iran zijn raketten en drones onder meer op de haven in Dubai, op minder dan twintig kilometer van een enorm complex voor waterontzilting, waar jaarlijks ruim zeshonderd miljard liter drinkwater wordt geproduceerd. Installaties in de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit werden niet aangevallen, maar wel getroffen door vallende brokstukken van onderschepte drones – zonder veel schade aan te richten.

Aanvallen op dit soort installaties voor drinkwater kunnen volgens experts een zeer ernstige escalatie van het conflict betekenen. „In de Golf zijn ontziltingsinstallaties niet zomaar infrastructuur”, zegt de Omaanse waterexpert Abdullah Baabood, die werkt aan een Japanse universiteit, tegen The New York Times. „Het zijn levensaders die miljoenen mensen van drinkwater voorzien. Met een aanval daarop dreigt een militaire confrontatie te escaleren tot een directe bedreiging voor het voortbestaan van de burgerbevolking.”

Groot tekort aan natuurlijke zoetwaterbronnen

Internationaal gaat de aandacht vooral uit naar de gevolgen van de oorlog voor de olievoorziening, maar voor de lokale bevolking vormt schade aan de watervoorziening een veel groter risico. De Golfstaten zijn „zoutwaterkoninkrijken”, zei Michael Low, directeur van het Midden-Oosten Centrum aan de Universiteit van Utah, dit weekeinde tegen persbureau AP. „Het zijn door de mens gecreëerde, op fossiele brandstoffen gebaseerde watersupermachten. Dit is zowel een van de monumentale prestaties van de twintigste eeuw, als een bron van kwetsbaarheid.”

Het Midden-Oosten behoorde al tot de droogste regio’s op aarde met een groot tekort aan natuurlijke zoetwaterbronnen. Klimaatverandering heeft de kwetsbaarheid die daaruit voortvloeit verder versterkt. Daarnaast hebben bevolkingsaanwas, economische groei en toerisme de druk op de beperkte watervoorraad groter gemaakt. Koeweit is voor 90 procent van zijn drinkwater afhankelijk van ontzilting, Oman voor 80 procent en Saoedi-Arabië voor zo’n 70 procent. Van al het ontzilte water wereldwijd wordt bijna de helft geproduceerd in de Golfregio. Steden als Dubai, Doha, Riyad en Abu Dhabi kunnen zonder die installaties niet functioneren.

Al in 2008 noemde de Amerikaanse ambassade in Riyad in een ambtsbericht, dat via WikiLeaks naar buiten kwam, de watervoorziening in Saoedi-Arabië uiterst kwetsbaar. Over de ontziltingsinstallatie van Jubail, die destijds verantwoordelijk was voor 90 procent van het drinkwater in de hoofdstad, staat in het bericht: „Riyad zou binnen een week geëvacueerd moeten worden als de installatie, de pijpleidingen of de bijbehorende energie-infrastructuur ernstig beschadigd of vernietigd zouden worden. De huidige structuur van de Saoedische overheid zou niet kunnen bestaan zonder de ontziltingsinstallatie van Jubail.”

De Amerikaanse inlichtingendienst CIA herhaalde die waarschuwing twee jaar later in een uitgebreid rapport. De watervoorraad in Riyad was hooguit voldoende voor een paar dagen. Als eventuele schade aan de infrastructuur dan niet was hersteld, dreigde chaos voor de acht miljoen inwoners van de stad.

Saddam vernietigde installaties Koeweit

De Saoediërs beseffen intussen hoe groot het gevaar kan zijn. Tijdens de Eerste Golfoorlog in 1990, na de inval van Koeweit door Irak, bleek hoe simpel het is om de watervoorziening aan te vallen. Toen Irak met massale bombardementen werd gedwongen zich terug te trekken, loosden ze eerst miljoenen vaten olie in de Perzische Golf. De ontziltingsinstallaties die de burgers in Koeweit van drinkwater moesten voorzien, werden daardoor bijna allemaal onbruikbaar. Het land werd gedwongen om uit onder meer Saoedi-Arabië achttien ton water te importeren. In korte tijd kwamen er zo’n duizend watertankwagens en vrachtwagens met flessenwater het land binnen. Het duurde jaren om de installaties volledig te herstellen.

De Saoediërs kwamen destijds met de schrik vrij. Want de olievlek dreef naar het zuiden en vormde een bedreiging voor de ontziltingsinstallaties die de eigen bevolking van drinkwater moesten voorzien. Schade werd op het laatste moment voorkomen. Ook in 2019 en 2022 lag de Saoedische drinkwatervoorziening onder vuur. Dit keer door de Houthi’s in Jemen, die hun drones en raketten in de richting van de installaties van Al-Shuqaiq stuurden. Opnieuw werd een ramp voorkomen.

Ontziltingsinstallaties zijn moeilijk te beschermen. Ze zijn eenvoudig te lokaliseren, omdat ze altijd langs de kust liggen. En ze zijn over water goed te bereiken met raketten of drones. Bovendien is de productie vaak geconcentreerd in een klein aantal zeer grote installaties. Meer dan 90 procent van het ontzilte water in de Golfregio wordt geproduceerd in slechts 56 installaties. Tot nu toe hebben de strijdende partijen zich ingehouden. De vraag wat er gebeurt als de VS of Israël besluiten dat de watervoorziening in Iran een gerechtvaardigd doelwit vormt, of als het Iraanse bewind werkelijk met de rug tegen de muur komt te staan.