De rook hangt in de straten van Nunspeet, mensen knijpen hun ogen dicht. ‘Het ruikt naar kampvuur’

1 uur geleden 1

Vanaf station Ermelo, twintig minuten sporen van ’t Harde, zijn de rookwolken al goed te zien. De kerktoren steekt af tegen een rozig-grijze massa. Boven Harderwijk is de hemel rond half drie al niet blauw meer. En in Nunspeet, de laatste stop voor ’t Harde, knijpen de uitstappers hun ogen dicht. De rook hangt in de straten. „Het ruikt naar kampvuur”, zegt een jongen.

Woensdagochtend brak een grote heidebrand uit op het Artillerie Schietkamp (ASK) van Defensie. ’s Ochtends was daar een militaire oefening gaande, waarbij brand is ontstaan, zo bevestigde een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee aan persbureau ANP. Volgens de weekplanning van Defensie stonden er deze dag oefeningen op het programma met geweer- en mitrailleurvuur, kanonnen en explosieven.

Dat bij militaire oefeningen brand uitbreekt is geen uitzondering. Cijfers van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid laten zien dat vorig jaar zo’n twee op de tien natuurbranden ontstonden op militaire oefenterreinen. In 2024 ging het zelfs om bijna vier op de tien: 66 natuurbranden op een militair oefenterrein op een totaal van 170 branden.

Door de droogte en de ferme noordoostenwind breidde het vuur op het ASK, een strook bos en heide tussen ’t Harde en Nunspeet, zich snel uit en moest de brandweer opschalen naar GRIP 2, waarmee ook hulpdiensten uit andere plaatsen kunnen worden ingezet. Helikopters werden gebruikt om de brand te bestrijden.

Dezelfde wind die het vuur aanblies, hield de rook weg van ’t Harde, waar de lucht strak blauw bleef. De rookwolken trokken vanaf de schietbossen richting zuidwesten, naar Nunspeet, Harderwijk en Ermelo. En later naar Almere, Amsterdam en Alphen aan den Rijn. Zelfs voor de Engelse kust was de rookpluim te zien.

Riskant, nu oefenen met explosieven

Het ene na het andere gezin uit Nunspeet bestijgt de uitkijktoren die naast het treinstation staat. Dertig meter hoog, goed uitzicht over het oefenterrein. Maar boven zijn de meeste kijkers teleurgesteld. Rond half vijf in de middag zijn er geen vlammen meer te zien, alleen rook. Af en toe laat een windstoot het gevaarte rillen.

Een vader die met zijn kinderen alweer de trappen afloopt, woont aan de noordkant van Nunspeet. Daar was in de vroege middag de zon „bruin” van de rook geweest, volgens de zoon. De vader, die vroeger een huis vlak bij het schietterrein had en het verschil zegt te kunnen horen tussen kleine en grote granaten, hoorde woensdagochtend één knal op het terrein. Leek hem nogal riskant bij zoveel wind.

Dat beaamt Guido van der Werf, hoogleraar natuurbranden en koolstofcyclus aan de Wageningen Universiteit. „De natuur is op dit moment superbrandbaar. Dan moet je je afvragen of het verstandig is om een militaire oefening met explosieven te houden. Ik snap dat je lastig een maand lang niet kunt oefenen, maar een paar weken per jaar even rustig aan doen, dat moet toch kunnen.”

Een paar uur meer fijnstof

De vader uit Nunspeet zegt dat hij zich zo’n grote brand niet kan heugen, en andere inwoners beamen dat. Alleen van horen zeggen weet hij dat in de droge, hete zomer van 1976 brand uitbrak op de Hoge Veluwe die dagenlang aanhield en dat de hele streek daar de gevolgen van merkte.

Twee NL Alerts waarschuwden woensdag de mensen in de buurt van de brand. ‘Blijf uit de rook! Sluit ramen en deuren. Zet ventilatie uit.’ De zonovergoten fietspaden in de omtrek waren ’s middags vrijwel leeg. In Nunspeet waren de ramen dicht, met hier en daar rolmarkiezen ervoor.

„De meeste branden in Nederland gaan ’s avonds uit, op het moment dat de luchtvochtigheid hoger wordt en de wind gaat liggen”, zegt hoogleraar Van der Werf. „Dan zijn mensen dus een aantal uur aan wat meer fijnstof blootgesteld. Dat is niet fijn, maar je gaat er ook niet dood van.”

Met medewerking van Jorit Verkerk en Nina Eshuis.