Deze Russische realityster doet wat maar weinig andere Russen durven: kritiek uiten op Poetin – of is het een truc van het Kremlin?

Eerder deze week vroeg ze haar ruim dertien miljoen volgers naar hun favoriete kleur lippenolie. De Instagramvideo met die vraag – de tijdlijn van het Russische model en beauty-influencer Victoria Bonya (46) staat vol met soortgelijke berichten – kreeg zo’n 45 duizend likes.

Een dag later, op dinsdag, plaatste ze een video die een stuk meer tractie kreeg. „Vladimir, de mensen zijn bang voor je”, zegt Bonya in een minutenlange video waarin ze opsomt wat volgens haar mis is met het huidige Rusland onder president Vladimir Poetin. Internetrestricties, economische malaise, vervuiling van natuur – stuk voor stuk problemen waar volgens Bonya geen oog voor is. „Weet je wat het risico is?”, waarschuwde Bonya Poetin. „Dat mensen zullen stoppen met bang zijn (…) en dat de gespannen situatie op een dag zal escaleren.”

De video heeft inmiddels bijna 28 miljoen weergaves en meer dan 1,4 miljoen likes.

Poetin aanspreken? Waarschuwen voor een opstand? Met haar video deed Bonya iets uitzonderlijks. In een land waar kritiek op de regering tot een celstraf (of erger) kan leiden komt het niet vaak voor dat iemand zich zo uitspreekt. Misschien nog uitzonderlijker is dat het Kremlin kort na haar video het boetekleed aantrok. Woordvoerder Dmitri Peskov zei de problemen die Bonya aanstipte te erkennen en beloofde dat „veel mensen” ermee aan de slag waren.

Big Brother

Normaal gesproken maakt Bonya vooral video’s waarin ze de beautyproducten van haar eigen bedrijf aanprijst. In 2006 brak ze bij het Russische publiek door toen ze meedeed met Dom 2, het Russische equivalent van de realityshow Big Brother. Later verwierf ze nationale bekendheid als presentator van die show en werkte ze als model. Ze woont in Monaco, maar reist regelmatig naar de Russische hoofdstad Moskou.

Hoewel Bonya, volgens The Times, kritiek had geuit op de oorlog in Oekraïne, wordt ze niet gezien als onderdeel van de Russische oppositie. Misschien komt haar huidige aanval op het Kremlin daarom juist harder aan. Ze vertegenwoordigt een groep Russen die normaalgesproken netjes binnen de censuur van het Kremlin blijft, zegt Abbas Galyamov, een voormalige adviseur van Poetin die nu in ballingschap leeft, tegen The Guardian.

Galyamov: „Bonya brengt een fundamenteel ander publiek naar het oppositiekamp”. Haar kritiek kan daarom grote gevolgen hebben, denkt hij. Kort op Bonya’s boodschap plaatste ook de Russische televisiepresentator Aiza (4 miljoen volgers) een video op Instagram. Ze zei Bonya’s boodschap te steunen en riep Poetin op beter naar het volk te luisteren.

Kremlin-truc?

Bonya’s kritiek komt op een pijnlijk moment. De Russische regering kampt momenteel met slechte waarderingscijfers. Volgens het aan de overheid verbonden Russion Public Opinion Research is dat met nog geen 68 procent gedaald naar het laagste punt sinds Rusland zijn invasie begon in Oekraïne.

Oorlogsmoeheid, denken veel analisten. Tienduizenden mannen komen inmiddels niet of verminkt terug van het front, oorlogsuitgaven drukken de economie, ondertussen weet Oekraïne steeds meer doelen – onder meer energievoorzieningen – diep in Rusland te raken. Russische leiders kunnen steeds slechter verhullen wat de gevolgen zijn van wat in hun woorden nog altijd slechts een ‘speciale militaire operatie’ is, en dat begint de bevolking te merken.

Bonya’s timing was daarom volgens in ieder geval één pro-Kremlin-website aanleiding om aan te nemen dat ze zou zijn gerekruteerd door een Westerse geheime dienst. Opvallend is dat Bonya de oorlog in Oekraïne niet noemt in haar lijst met aanklachten jegens de Russische overheid.

Deze omissie en de snelle ‘daadkrachtige’ reactie van Kremlin-woordvoerder Peskov doet sommige critici vermoeden dat haar actie daarom afkomstig is uit de trukendoos van het Kremlin: een manier om Poetin af te schilderen als iemand die, soms wordt tegengewerkt, maar luistert zodra zijn volk om hulp vraagt. Het zou passen binnen het ‘goede Tsaar‘-narratief dat het Kremlin regelmatig propageert: Poetin als autocratische leider, maar wel één die alles doet om te hulp te schieten.

Bonya zelf lijkt in ieder geval geschrokken van alle aandacht die ze krijgt. Een dag na haar eerste video plaatste ze een nieuw bericht op Instagram waarin ze zei geen interviews te willen geven over haar kritiek. „Ik hou van mijn land, ik zal het niet verraden”, zei ze erbij. „Ik heb niets meer te zeggen. Ik ben geen oppositiefiguur.” Dit bericht kreeg een stuk minder likes.

In een van haar laatste video’s prijst ze weer een concealer aan van haar make-upbedrijf. Aiza, de Russische televisiepresentator die Bonya steunde, heeft haar video-oproep aan Poetin inmiddels verwijderd.