Dit bepaalt waar je vannacht over droomt. En het is minder willekeurig dan je denkt

Waarom voelt de ene droom alsof je in een film zit, terwijl de andere meer een onsamenhangende wirwar van beelden is? Wetenschappers hebben daar nu een verrassend helder antwoord op. Nieuw onderzoek laat zien dat onze dromen allesbehalve willekeurig zijn en dat zowel onze persoonlijkheid als ervaringen een grote rol spelen.

Onderzoekers van de IMT School for Advanced Studies Lucca analyseerden meer dan 3700 droom- en ervaringsverslagen van 287 deelnemers tussen de 18 en 70 jaar. Gedurende twee weken hielden zij dagelijks bij wat ze meemaakten, zowel overdag als ’s nachts. Daarnaast verzamelden de onderzoekers gegevens over slaapgewoonten, cognitieve vaardigheden en persoonlijkheidskenmerken. Met behulp van geavanceerde taaltechnologie konden de wetenschappers de inhoud van dromen tot in detail bestuderen. Daaruit bleek dat dromen voortkomen uit een complexe mix van persoonlijke eigenschappen en externe invloeden, zoals grote maatschappelijke gebeurtenissen.

Je brein remixet de werkelijkheid

Wat misschien nog wel het meest fascinerend is: dromen zijn geen simpele herhaling van wat je overdag hebt meegemaakt. Je brein doet eerder aan een soort creatieve remix. Dagelijkse elementen, zoals werk, school of zorg, keren wel terug, maar niet in hun oorspronkelijke vorm. In plaats daarvan worden ze samengevoegd, vervormd en in compleet nieuwe situaties geplaatst. Denk aan een kantoor dat ineens verandert in een doolhof of een klaslokaal dat zich op een onbekende planeet bevindt.

Dit wijst erop dat dromen actief onze realiteit herstructureren. Ze combineren herinneringen met verbeelding en verwachtingen, waardoor soms surrealistische maar vaak ook verrassend betekenisvolle scenario’s ontstaan.

Waarom jouw dromen anders zijn dan die van anderen

Niet iedereen droomt op dezelfde manier. Uit het onderzoek blijkt dat individuele verschillen een grote rol spelen. Mensen die vaak dagdromen rapporteren bijvoorbeeld vaker fragmentarische dromen die snel van scène wisselen. Daarentegen hebben mensen die veel waarde hechten aan dromen en geloven dat ze betekenisvol zijn juist levendigere en meeslepende droomervaringen. Met andere woorden: hoe jij naar dromen kijkt en hoe jouw brein werkt, beïnvloedt direct wat je ’s nachts beleeft.

Ook onze gedeelde ervaringen laten hun sporen na in dromen. Tijdens de lockdowns in coronatijd zagen onderzoekers duidelijke veranderingen van droominhoud. Dromen uit die periode waren emotioneler en bevatten vaker thema’s als beperking en controleverlies. Dat weerspiegelt de collectieve stress en onzekerheid van die tijd. Interessant genoeg namen deze effecten geleidelijk af naarmate mensen zich psychologisch aanpasten aan de situatie. Dit suggereert dat onze dromen meebewegen met hoe we grote gebeurtenissen verwerken.

Waarom dit onderzoek belangrijk is

“Onze bevindingen tonen aan dat dromen niet alleen een weerspiegeling zijn van ervaringen uit het verleden, maar een dynamisch proces dat gevormd wordt door wie we zijn en wat we meemaken”, legt hoofdonderzoeker Valentina Elce uit. “Door grootschalige data te combineren met bepaalde rekenmethoden, konden we patronen in de droominhoud ontdekken die voorheen moeilijk te vinden waren.”

Zo blijkt dat kunstmatige intelligentie steeds beter in staat is om de betekenis en structuur van dromen te analyseren, soms net zo nauwkeurig als menselijke beoordelaars. Dat biedt kansen voor toekomstig onderzoek naar bewustzijn, geheugen en zelfs mentale gezondheid.

Dus wat betekent dit nu voor jouw dromen? De volgende keer dat je wakker wordt uit een bizarre of juist levensechte droom, weet je één ding zeker: het is geen toeval. Je brein is druk bezig geweest met het verwerken, herschikken en herinterpreteren van alles wat jou bezighoudt. En misschien zit er meer logica in je nachtelijke avonturen dan je dacht.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Meer dan dagdromen: dissociatie is de noodrem van het brein en Waarom de één zijn dromen wel onthoudt en de ander niet? Dit zit erachter. Of lees dit artikel: Veel mensen nemen hun nachtelijke dromen mee naar kantoor. En dat heeft verrassende gevolgen.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: