NASA bekroont foto die het grootste verdriet van de moderne astronomie genadeloos blootlegt

2 uren geleden 1

Wat krijg je als je een zeldzame, heldere komeet probeert te vereeuwigen met een lange sluitertijd? Een foto vol witte strepen, zo blijkt uit de nieuwe ‘Astronomiefoto van de Dag’ van NASA. De momenteel aan de hemel schitterende komeet C/2025 R3 (PANSTARRS) is totaal onzichtbaar gemaakt door een overvliegende zwerm van duizenden satellieten. Deze ene afbeelding vat de groeiende wanhoop van astronomen wereldwijd perfect samen…

De nachtelijke hemel is al millennia een bron van verwondering, maar in het moderne ruimtevaarttijdperk krijgt die verwondering steeds vaker gezelschap van frustratie. De nieuwste Astronomy Picture of the Day (APOD) van NASA, die van gisteren, legt dit spanningsveld haarfijn bloot. De foto toont geen weidse nevel of fonkelend sterrenstelsel, maar een web van heldere witte strepen. Dit zijn de lichtspoortjes van een zwerm overvliegende satellieten, vastgelegd tijdens een meer dan 10 minuten durende belichting vanuit Beieren, Duitsland. Het eigenlijke doelwit van astrofotograaf Uli Fehr – de komeet C/2025 R3 (PANSTARRS) – is in deze chaos visueel vrijwel zoek.

Een heldere kortstondige gast

Voordat we het probleem verder uitdiepen, is het goed om het beoogde kosmische doelwit te introduceren. Komeet C/2025 R3 (PANSTARRS) is een niet-periodieke komeet die in september 2025 werd ontdekt en momenteel een scheervlucht langs de Zon maakt. Het object bereikte zijn perihelium een week geleden (19 april) op een afstand van 0,50 astronomische eenheden van onze zon. Rond 20 april was de komeet op haar helderst met een geschatte magnitude van +1,9, en maakte ze op 25 april haar dichtste nadering tot de Aarde, op zo’n 73 miljoen kilometer. Dit is met grote waarschijnlijkheid haar eerste en enige bezoek vanuit de verre buitendelen van het zonnestelsel, voordat ze voorgoed de interstellaire ruimte in verdwijnt om pas over zo’n 170.000 jaar onze regionen weer op te zoeken.

De gunstigste waarneemperiode voor onze contreien (Nederland, België maar ook Duitsland) lag rond 11 april, waarna de komeet te dicht naar de Zon kroop om nog goed zichtbaar te zijn, heden is deze slechts goed rondom zonsopgang of -ondergang waar te nemen. Astrofotgrafen van over de hele wereld proberen desondanks een glimp op te vangen van deze komeet via langere sluitertijden. Dit kan onder andere tot dit prachtige resultaat komen van C/2025 R3 (PANSTARRS) van 9 april vanuit New Mexico, V.S:

by Insight Observatory on Telescopius

of deze foto van een dag eerder vanuit Kreta, Griekenland:

of deze, genomen door kosmonaut Sergey-Kud Sverchkov vanuit het ISS, op 22 april jl.:

Verdronken in een zee van kunstlicht

Terug naar de gewraakte NASA-foto, die de zoektocht naar de komeet toont als een vrijwel hopeloze missie. De puinhoop aan strepen die het beeld domineren, zijn satellieten die zonlicht reflecteren vlak voor zonsopkomst. Waar je normaal de vage, diffuse gloed van een komeet zou verwachten, zie je nu een verloren stipje in het beeldcentrum. De komeet is technisch aanwezig, maar het beeld schetst een ijzingwekkende realiteit voor astrofotografen en astronomen: de strijd om een heldere nachthemel is hard aan het verliezen van tienduizenden kunstmatige lichtbronnen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Meer dan Musk alleen: een race om de volle ruimte

Het is te makkelijk om enkel naar SpaceX en zijn Starlink-vloot te wijzen. Hoewel dat bedrijf inmiddels meer dan 10.000 actieve satellieten in een lage baan om de Aarde heeft, kaartten wij recent ook de ambities van andere grootmachten aan. China is in een stroomversnelling aan het bouwen aan zijn Qianfan-constellatie (‘Thousand Sails’), een megaconstellatie die tegen 2030 uit meer dan 15.000 satellieten zal bestaan om wereldwijde digitale diensten te leveren. Zo schreven we nog gisteren dat een Lange Mars-raket weer achttien nieuwe Qianfan-satellieten in de ruimte had geplaatst. Eerder belichtten we al uitgebreid hoe landen en bedrijven een ware race om de ruimte zijn gestart met projecten als IRIS², wat de drukte in de belangrijkste banen exponentieel doet toenemen. De ene dag is het Starship van SpaceX, de andere dag is het een Chinese commerciële raket die weer een zwerm lanceert, maar ook Onewebb, Telesat, Amazon en zelfs de EU hebben de eerste stappen richting eigen megaconstellaties gezet – en zo tikt het aan…

Van gefotobombde beelden tot een kettingreactie

De APOD-foto staat helaas niet op zichzelf. Eerder onderzoek wees uit dat maar liefst 18 procent van de opnames van één specifiek observatorium werd ‘gefotobombed’. Naast de visuele hinder vormen de satellietzwermen een existentieel risico dat Diederik onlangs nog uiteenzette in een nieuwe short. Het zogenaamde Kessler-syndroom dreigt: een kettingreactie van botsingen en puin die hele orbitale schelpen onbruikbaar kan maken. Zonder actieve uitwijkmanoeuvres zou er volgens recent onderzoek elke 3,8 dagen een botsing tussen deze objecten plaatsvinden. Ook het einde van een satellietleven is schadelijk. Terugvallende en verbrandende satellieten brengen metalen zoals aluminiumoxide in de atmosfeer, wat wij eerder beschreven als een nieuw gevaar voor onze ozonlaag.

De combinatie van lichtvervuiling, ruimtepuin en atmosferische vervuiling, maakt dat astronomen smeken om herstel van de duisternis. De oplossingen variëren van donkere coatings op satellieten tot internationale regelgeving, maar voorlopig lijkt de groei van het aantal constellaties het van elke technologische pleisteroplossing te winnen. Het resultaat is een nachthemel die niet langer ons allen een adembenemende kijk op het zichtbare universum geeft, maar overspoeld door de economische ambities van een handvol spelers. Dat NASA deze specifieke plaat in de schijnwerpers zet, is daarom een krachtig, bijna poëtisch noodsignaal. De foto van Uli Fehr bewijst dat we een punt naderen waarop een kosmisch fenomeen van magnitude +2 het aflegt tegen de cumulatieve reflectie van onze eigen ruimtevaartambities: een komeet, nauwelijks zichtbaar, verdronken in een zee van kunstlicht.