Drinkwater genoeg (vooralsnog), ondanks de droogte. Maar hoe blijft het schoon én zoet?

De droogte heeft – vooralsnog – geen gevolgen voor de drinkwatervoorziening. „Een watertekort is niet hetzelfde als een drinkwatertekort”, stelt de woordvoerder van Vewin, de vereniging van de tien Nederlandse waterbedrijven. De reden is simpel: het drinkbare water bedraagt maar een fractie van al het water in Nederland. Jaarlijks wordt 1,2 miljard kuub geleverd aan huishoudens en bedrijven: slechts een ruime 1,5 procent van al het zoetwater dat Nederland binnenkomt via rivieren en neerslag. Dus, meldt Vewin: „We hebben nu geen problemen.”

Afgelopen jaren hebben bedrijven vaker gewaarschuwd voor een drinkwatertekort. Dat heeft weinig met droogte vandoen, veeleer met een gebrek aan capaciteit om gedurende het gehele jaar te voldoen aan de vraag. De winning van extra drinkwater stokt als gevolg van langdurige vergunningprocedures en concurrerende belangen, zoals die tussen natuur en landbouw.

Ook speelt mee dat zuiveren kostbaarder wordt door nieuwe verontreinigingen – bijvoorbeeld resten van geneesmiddelen en PFAS – boven op bestaande vervuilingen door bestrijdingsmiddelen, landbouwmest en industriële lozingen.

Enkele drinkwaterbedrijven hebben sinds een paar jaar minder in reserve dan afgesproken. In sommige provincies, zoals Noord-Brabant en Overijssel, kunnen niet alle bedrijven worden aangesloten op het drinkwaternet. In andere provincies, zoals Zuid-Holland, is de vraag of alle nieuw te bouwen woonwijken kunnen worden voorzien.

Lees ook

Droogtemonitor: ‘Uitzonderlijke situatie van langdurige droogte’, kwaliteit van water neemt af

Per persoon 150 liter per dag

Droogte en hitte leiden doorgaans tot verhoogd verbruik, maar daar houden de drinkwaterbedrijven elk jaar rekening mee. Aan het begin van de zomer worden de bekkens gevuld, leidingen ontdaan van sediment, pompen gerepareerd. Gemiddeld gebruiken Nederlanders per persoon dagelijks 118 liter water, op zomerse dagen kan dat oplopen tot 150 liter. Toch leiden droogte en hitte momenteel niet tot onverwacht extra verbruik, aangezien veel mensen in het buitenland vakantie vieren.

„We verwachten geen uitzonderlijk grote pieken meer”, stelt de woordvoerder van Vewin. Dat was anders in juni, toen diverse drinkwaterbedrijven klanten moesten oproepen tot matiging, nadat het dagelijks waterverbruik met ongeveer 40 procent was gestegen. „Mensen waren toen nog thuis en gingen vanwege de hitte extra douchen en hun zwembadjes vullen.”

Pieken kunnen worden opgevangen door voorraadkelders, maar als die niet vlug genoeg worden bijgevuld, kan dat leiden tot wegvallende druk in waterleidingen. Onder meer daarom pogen kabinet en drinkwaterbedrijven al jaren het verbruik omlaag te brengen naar 100 liter per dag in 2035. Er loopt dan ook een landelijke campagne om niet langer dan vijf minuten te douchen. „Dat scheelt al enkele liters per persoon per dag”, aldus Vewin-directeur Hans de Groene.

Het grootste drinkwaterbedrijf van Nederland, Vitens, poogt met de campagne ‘Nat done’ eveneens gebruikers tot spaarzaamheid te bewegen. Volgens het bedrijf is het onder andere ‘Nat done’ om overdag de tuin te sproeien: dat moet ’s avonds of in de nacht en het liefst één keer per week. Ook nat done is zwembadwater vernieuwen „na een paar plonzen”, stap er liever met schone voeten in of – nog beter – ga zwemmen in natuurwater of een openluchtbad.

Een medewerker van Vitens neemt bij de reinwaterkelder in Kanaleneiland een watermonster af.

Foto Ramon van Flymen / ANP

Verzilting

Ongeveer 60 procent van al het drinkwater wordt gewonnen uit het diepe grondwater, dat soms eeuwen geleden als regen is gevallen en waarop de droogte doorgaans geen invloed heeft. De rest wordt gewonnen uit oppervlaktewater, zoals rivieren. Maandenlange hitte en droogte kunnen de waterbedrijven echter voor hardnekkige knelpunten stellen. Zo neemt de concentratie van verontreinigingen in oppervlaktewater toe doordat minder water beschikbaar is, waardoor vervuilende stoffen niet goed worden verdund. „Als er tien keer minder water door de Rijn of Maas stroomt, is ook de verdunning tien keer minder. Dan heb je als zuivering meer te doen”, zegt beleidsmedewerker Harrie Timmer van Vewin.

Dat probleem beaamt de woordvoerder van WML, het Limburgse drinkwaterbedrijf dat driekwart van z’n water uit grondlagen oppompt en een kwart betrekt uit de Maas. WML moet „vrij regelmatig” overgaan tot een innamestop van Maaswater naar een groot bekken bij Roermond, zoals vorig jaar gedurende 121 dagen, „om er zeker van te zijn dat […] onze voorraad van goede kwaliteit is. En in tijden van droogte is de kans op een tijdelijke innamestop groter”, aldus de woordvoerder.

Ander knelpunt is de verzilting. Hoe minder zoet water de grote rivieren aanvoeren, hoe gemakkelijker het zoute water van de Noordzee het land binnendringt. Vooral voor het Noord-Hollandse drinkwaterbedrijf PWN is het zoutgehalte van het IJsselmeer belangrijk, omdat het bij Andijk water inlaat om daar drinkwater van te maken. „Door de droogte komt het vaker voor dat zoutwater het IJsselmeer binnenstroomt vanuit de Waddenzee”, vertelt Koen Zuurbier, strategisch adviseur bij PWN.

De chloridegehalten van het water worden „continu” gemeten, vertelt Zuurbier. Zodra de normen dreigen te worden overschreden, moet Rijkswaterstaat meer via de IJssel aanvoeren om de ‘zoutbel’ tegen te houden. Intussen neemt PWN vooral water in wanneer dit het zoetst is, maar in de toekomst „is dat niet genoeg” en moet het meer en grotere bekkens aanleggen, „zodat we kunnen wachten met het innemen van water tot het minder zout is geworden”, aldus Zuurbier. En als het extreem lang droog blijft, „moeten we voor langere tijd los kunnen komen van de inname”.

Lees ook

De houding van Nederlanders tegenover droogte moet veranderen, zeggen experts. ‘Wij zijn een verwend land’