Drinkwaterkwaliteit? ‘We zitten vet in de problemen, de tijd van waarschuwen is voorbij’

De tijd van waarschuwen is voorbij. Als Nederland na alle alarmerende rapporten nu niet gezamenlijk de handen uit de mouwen steekt, zal de kwaliteit van leven binnen enkele decennia drastisch zijn gedaald. Vanwege een gebrek aan water.

Aldus twee heren die het weten kunnen; bestuursvoorzitter Tjeerd Roozendaal van drinkwaterbedrijf Vitens, dat in vijf verschillende provincies actief is, en Martijn Dadema, gedeputeerde bij de provincie Overijssel en ‘waterverantwoordelijke’ bij het Interprovinciaal Overleg (IPO).

Tjeerd Roozenddaal: „Voor toekomstige generaties redden wat nog te redden valt.”

FotO Vitens

„Het is vijf over twaalf. We zitten vet in de problemen”, zegt Roozendaal. „We hebben de verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties om te redden wat er nog te redden valt.” Zonder maatregelen zal drinkwater voor burgers, net als elektriciteit, binnenkort niet langer vanzelfsprekend zijn, wordt duidelijk tijdens een gesprek op het provinciehuis in Zwolle.

Dadema: „We moeten naar een andere mindset. We hebben drinkwater lang gezien als iets vanzelfsprekend, als een product, ja zelfs als een afvalproduct dat in tijden van overvloed zo snel mogelijk naar de Noordzee of het IJsselmeer moet worden afgevoerd. We zullen er veel zorgvuldiger mee moeten omgaan. Water is de bron van leven. Hou het schoon, zodat we er geen vervuiling uit hoeven halen. En hou het vast, zodat we er in droge tijden plezier van hebben.” Roozendaal: „Zonder water is er geen economie. Zonder water is er geen natuur. Zonder water zijn er geen gezonde mensen.”

Martijn Dadema: „Mijn oproep aan bijvoorbeeld natuurorganisaties is: maak het niet juridisch.”

Foto Provincie Overijssel

Zuinig omgaan met drinkwater is een van de pijlers voor verstandig beleid, stellen de mannen.

Manifest voor Tweede Kamer

Komende maand bieden vier provincies, veertien gemeenten en vier waterschappen de Tweede Kamer een ‘manifest’ aan om waterbesparing bij nieuwbouwwoningen te versnellen. Die besparing komt moeizaam van de grond. Zo moet „culturele weerstand” worden overwonnen bij bewoners die hun regenwater kunnen gebruiken voor het doorspoelen van wc’s, en ook het besef moet doordringen „dat we met z’n allen minder water moeten gebruiken bij droogte”, aldus Roozendaal. En er lopen verschillende experimenten in nieuwe woningen met water dat wordt hergebruikt, maar nog altijd ontbreken, bijvoorbeeld, landelijke normen voor hoe schoon gereinigd douchewater moet zijn om het in de wasmachine te kunnen gebruiken.

Al jaren is de doelstelling van het kabinet om het gemiddelde verbruik van drinkwater per huishouden, nu bijna 120 liter per dag, te reduceren tot 100 liter. Dat lukt amper. Terwijl het aantal huishoudens blijft groeien. Ook de vraag van bedrijven naar drinkwater neemt toe. Roozendaal: „We kunnen niet alle bedrijven meer van nieuwe grote hoeveelheden drinkwater voorzien. Wel vragen we aan grote watervragers of ze voor hun bedrijfsprocessen echt zuiver drinkwater nodig hebben, of dat ze daarvoor ook gezuiverd afvalwater kunnen gebruiken.” Daarmee bespaart Vitens naar eigen zeggen jaarlijks al twee miljoen kuub, vergelijkbaar met de productie van „een kleine drinkwaterwinning”.

Natuurorganisaties

Tegelijkertijd hebben de drinkwaterbedrijven in Nederland grote moeite om meer water te produceren. Het uitbreiden van de bestaande waterwinningen verloopt steevast stroef door bezwaren van omwonenden en natuurorganisaties in tijdrovende procedures, en dat geldt ook voor het in gebruik nemen van nieuwe winplaatsen. Deelbelangen lijken soms belangrijker dan het algemene maatschappelijk belang, stelt gedeputeerde Dadema. „Mijn oproep aan bijvoorbeeld natuurorganisaties is: maak het niet juridisch, maar ga het gesprek aan over hoe we dit op en goede manier samen kunnen doen.”

Lees ook

Ons drinkwater wordt bedreigd. Deze vijf oplossingen kunnen helpen (en ja, dat gaat ook over uw douche en tuin)

Bovendien daalt de productie van drinkwater bij het zuiveren van water dat is verontreinigd met bijvoorbeeld PFAS. Roozendaal: „Uit recent onderzoek blijkt dat PFAS sneller in de bodem en het grondwater penetreert dan we eerder dachten. PFAS is als een strop die steeds strakker wordt aangetrokken. Het is zaak om zo min mogelijk toxische stoffen in het grondwatersysteem te krijgen. Want als wij PFAS uit het water moeten halen, verliezen we door dat proces 20 procent van onze productie met water dat we moeten lozen, en zitten we bovendien met een afvalstroom. En waar laten we die? Terug naar het oppervlaktewater?”

Een omstreden maar langzaam geaccepteerd idee is om verschillende tarieven voor drinkwater te hanteren. Deels gebeurt dat al, bijvoorbeeld bij zakelijke grootverbruikers die van Vitens geen „kwantumkorting” meer krijgen maar juist extra betalen. Ook particulieren, die in Nederland ongeveer 80 procent van het drinkwater consumeren, moeten wat Dadema en Roozendaal betreft rekening houden met tariefverschillen. Dadema: „Prijs heeft te maken met beschikbaarheid. Ik heb een paar jaar in Kenia gewoond. Daar kwam regelmatig geen water uit de kraan, en kon je dat ook nog niet drinken. Wij konden betalen voor water uit grote tanks waarmee we onze waterkelder konden vullen. Dan snap je wat de waarde van water is.”

Tot zo veel schaarste hoeft het in Nederland niet te komen. Wel kan het drinkwater best wat duurder worden. Dadema wijst naar enkele flesjes drinkwater op de tafel in een kamer van het Provinciehuis. „Dit flesje kost 0,01 cent. Als ik hier een flesje bronwater zou neerzetten, kost dat flesje ineens twee euro. Dus ja, we moeten iets aan de prijs doen. Laten we zeggen dat je voor de eerste honderd liter die je per dag verbruikt het huidige tarief betaalt, en voor een fors hoger verbruik een comforttarief. Anders wordt het vullen van je zwembad wel erg goedkoop.”

Anderzijds moet het effect van tariefdifferentiatie niet worden overschat, zegt Dadema. „Wanneer gaat iemand z’n gedrag veranderen? Bij een verhoging van 10 procent of van 500 procent? Wanneer wordt dat zwembadje of dat autowassen te duur?” Roozendaal: „We kunnen het wel over die lage prijs hebben. En met een hogere prijs voor drinkwater moeten we zeker doorpakken. Maar dan zijn we er nog niet. Ik ben eigenlijk best trots dat we dit mooie drinkwater kunnen aanbieden voor zo’n lage prijs. Maar waar het vooral om gaat, is dat mensen leren beseffen dat water waarde heeft, en dat het beperkt beschikbaar is.”