Duitse paleontoloog vernoemt fossiele vis naar twee ICE-slachtoffers

Twee slachtoffers van het Amerikaanse ICE-geweld zijn nu vereeuwigd in de naam van een fossiele, uitgestorven vissensoort. Renée Good en Alex Pretti werden in januari onafhankelijk van elkaar doodgeschoten door agenten van Trumps vreemdelingenpolitie. Als eerbetoon besloot de Duitse paleontoloog Martin Ebert de door hem ontdekte soort Goodichthys prettii naar hen beiden te vernoemen.

De uitgestorven vis leefde aan het einde van het Jura, tot zo’n 145 miljoen jaar geleden, en kon zo’n 30 centimeter groot worden, staat in de Swiss Journal of Paleontology. Het fossiel is ontdekt in de Zuid-Duitse Solnhofenkalk, een beroemde paleontologische vindplaats. Een direct verband met Good en Pretti is er niet; de benoeming is puur bedoeld ter nagedachtenis. Ook de Koerdisch-Iraanse Jina Mahsa Amini – eveneens overleden door politiegeweld – werd door Ebert vereeuwigd in een uitgestorven vissengeslacht: Aminiichthys.

Regels dateren al uit de achttiende eeuw

De naamgeving van levende en uitgestorven diersoorten moet altijd voldoen aan de International Code of Zoological Nomenclature (ICZN); een gelijkaardig systeem bestaat ook voor planten en schimmels. Een commissie bestaande uit internationale experts, besluit uiteindelijk of een naam daadwerkelijk mag worden toegekend, maar in grote lijnen dateren de regels al uit de achttiende eeuw. Toen bedacht de Zweedse botanicus Carolus Linnaeus de nog altijd geldende binomiale nomenclatuur, een wetenschappelijk systeem waarbij elk organisme wordt beschreven in twee termen: de geslachtsnaam (met hoofdletter) voorop, de soortnaam daarachter. Altijd cursief geschreven, en vaak in het tweede deel verwijzend naar een specifieke (al dan niet vermeende) karaktereigenschap van de desbetreffende soort – montanus betekent ‘van de bergen’, thermophilus ‘warmteminnend’ en sapiens ‘wijs’.

Maar die namen kunnen ook gebruikt worden om iemand te prijzen óf te verguizen. Linnaeus begon er zelf mee. Hij vernoemde bijvoorbeeld een onooglijk, kleverig, in de modder groeiend plantje naar zijn concurrent Johann Siegesbeck: Siegesbeckia orientalis. Recenter is de beroemde tv-bioloog Sir David Attenborough juist geëerd met tientallen soorten die naar hem zijn vernoemd (waaronder de in zee levende worm Marphysa davidattenboroughi en de vleesetende plant Nepenthes attenboroughii). Zelfs NRC-wetenschapsredacteur Ellen de Bruin heeft sinds kort een eencellige alg naar haar vernoemd gekregen: Lentinia debruiniae leeft in de Arctische Oceaan.

Door neonazi’s met uitsterven bedreigd

Van de ruim 1,5 miljoen dierennamen wereldwijd is zo’n 20 procent vernoemd naar een al dan niet bestaand persoon. Vaak gaat dat goed, maar soms zorgen vernoemingen voor problemen. Want wat bijvoorbeeld te doen met de bruine, oogloze grottenkever Anophthalmus hitleri, vernoemd naar Adolf Hitler, of de vlinder Hypopta mussolinii? Een paar jaar geleden betoogden biologen dat de ICZN ten onrechte traditie boven ethiek verkoos: volgens de commissie was het ondoenlijk om de namen aan te passen. Later verklaarde de ICZN wel open te staan voor discussie, maar vooralsnog zijn de namen onveranderd gebleven. Dat kan ook in het nadeel zijn van de dieren zelf: Anophthalmus hitleri is zo populair onder neonazi’s dat de soort met uitsterven wordt bedreigd.