Een DNA-test cadeau geven? Wetenschapper waarschuwt: “Sommige ontdekkingen kun je niet meer ongedaan maken”

Even in een buisje spugen en een paar weken later kom je erachter dat je voorouders uit Scandinavië komen, dat je ergens een verre neef in Canada hebt of dat die hardnekkige familielegende toch waar blijkt te zijn. DNA-testkits zijn razend populair, maar wil je al dat nieuws eigenlijk wel weten?

De Australische psycholoog Susan Moore legt uit dat zo’n test ongetwijfeld leuke verrassingen oplevert, maar waarschuwt ook: het kan je hele wereld op z’n kop zetten.

Wereldwijd hebben inmiddels al tientallen miljoenen mensen hun DNA laten analyseren door genealogische bedrijfjes. De markt is uitgegroeid tot een miljardenindustrie, gevoed door onze fascinatie voor afkomst, identiteit en verborgen familieverhalen. In haar nieuwe boek The Psychology of Genealogy onderzoekt de psycholoog wat er in de hersenen gebeurt als mensen hun genetische verleden ontdekken. “Een DNA-kit cadeau geven kan leuk zijn, maar is ook riskant. Denk eerst goed na of degene die het cadeau krijgt de onverwachte uitkomsten wel aankan”, zegt Moore. Want het is niet alleen grappig en interessant wat er uit de test komt, er kunnen ook lijken uit de kast komen.

Familiegeheimen

DNA-tests onthullen steeds vaker informatie waar families jarenlang niet over spraken of waar niemand van op de hoogte was. Denk aan mensen die ontdekken dat hun biologische vader iemand anders blijkt te zijn of dat ze via een donor zijn verwekt. In sommige gevallen kwamen mensen er zelfs achter dat hun biologische vader de vruchtbaarheidsarts van hun moeder was. Bovendien worden de databanken steeds groter en duiken daardoor onverwachte matches met tientallen of zelfs honderden onbekende halfbroers en halfzussen op.

Leestip: Hoeveel kilometer DNA heb je in je lichaam?

Volgens Moore kunnen zulke ontdekkingen leiden tot wat psychologen identiteitsverstoring noemen: het gevoel dat het verhaal over wie je bent ineens niet meer klopt. “Op persoonlijk niveau kunnen dit ontdekkingen zijn die veel verdriet veroorzaken. Veel mensen zouden de klok graag terug willen draaien. Ze waren de informatie liever nooit te weten gekomen. Maar zodra je het weet, kun je het niet meer níét weten.” Je zult ermee moeten leren leven. “Sommigen kunnen deze nieuwe informatie integreren in hun beeld van zichzelf, hun familie en hun gevoel ergens bij te horen. Anderen blijven worstelen met acceptatie, vertrouwen en gevoelens van verraad.”

Waarom we tóch willen weten waar we vandaan komen

Toch blijft de aantrekkingskracht enorm. Waarom is dat? Volgens Moore raakt familieonderzoek aan een paar heel fundamentele menselijke behoeften: begrijpen wie we zijn, waar we vandaan komen en hoe onze familie ons gevormd heeft. Nieuwsgierigheid speelt daarbij misschien wel de grootste rol.

“Nieuwsgierigheid is een enorme drijfveer. Hoe spannend is het om de identiteit van een voorouder te ontdekken, een familiemysterie op te lossen, familieverhalen te bevestigen of juist te ontkrachten of onverwacht levende familieleden te vinden?” Genealogen beschrijven regelmatig momenten van pure euforie wanneer ze een verloren familielid terugvinden of eindelijk een raadsel uit hun stamboom oplossen.

Dus: wel of geen DNA-test?

Moore is niet per se tegen DNA-tests, maar ze adviseert wel om eerst goed na te denken over de mogelijke gevolgen en realistische verwachtingen te hebben. Een test is interessant als je bereid bent tijd te investeren in het begrijpen van de resultaten en zorgvuldig omgaat met de mensen die je mogelijk tegenkomt tijdens deze genealogische ontdekkingsreis. Ze raadt het af om zomaar een DNA-kit cadeau te geven. “Doe het niet, ook niet voor jezelf. Tenzij je voorbereid bent op verrassingen, waarvan sommige wel eens onaangenaam kunnen zijn.”

Leestip: Studie naar DNA onthult verborgen hoofdstuk in menselijke evolutie: we stammen niet af van één maar van twee mensachtigen

Privacy

Want er is nog een tweede risico: je genetische gegevens verdwijnen niet zomaar. Grote datalekken bij DNA-bedrijven laten zien dat gevoelige informatie niet altijd veilig opgeslagen is. Ook als een bedrijf later in financiële problemen komt, ligt privacyschending op de loer.

Moore eindigt met misschien wel de belangrijkste les uit het boek: “DNA geeft nieuwe en interessante aanwijzingen over je stamboom, maar het echte werk begint pas daarna: betekenis geven aan wat je hebt ontdekt.”

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: