Een sabel, een erehaag en politieke poses: kabinet-Jetten lost kabinet-Schoof af

Het is dringen bij de deur bovenaan de trap van Paleis Huis ten Bosch. Drie zwarte busjes hebben de nieuwe bewindspersonen deze maandagochtend afgezet. In een rij lopen ze de treden op, op weg naar hun beëdiging. Boven ontstaat een opstopping: ze passen niet allemaal tegelijk door de deur.

Een enkele aankomend minister of staatssecretaris draait zich half om naar de wachtende journalisten. Ze zwaaien kort, of glimlachen even. Maar er wordt niet geposeerd: de bordesfoto komt later pas. Net als aanstaand premier Rob Jetten, die volgens protocol vijf minuten voor de rest alleen arriveerde. Hij keek bij het betreden van de trappen kort over zijn schouder en lachte breed. Maar hij draaide zich niet om en stopte ook niet met lopen.

Pas als de laatste aanstaande bewindspersoon uit zicht is, komt beoogd minister van Defensie Dilan Yesilgöz tevoorschijn uit een zwarte dienstauto. Nu heeft zij de trap voor zich alleen. De VVD-leider zat níét in de busjes, vanwege haar beveiliging. Halverwege de trap pakt ze haar moment: ze draait zich helemaal om naar de camera’s, poseert en zwaait.

Oranjezaal

Op deze maandag werd het kabinet-Jetten (D66, VVD, CDA) beëdigd door de koning en nemen zij het landsbestuur over van het demissionaire kabinet-Schoof (VVD, BBB). Het is een dag vol ceremoniële plechtigheden. Én het is het moment dat heel Nederland voor het eerst kennismaakt met de nieuwe bewindslieden.

In de Oranjezaal van het paleis stelt Rob Jetten zijn kabinet voor aan koning Willem-Alexander. Dat doet hij voor alle zevenentwintig collega’s nagenoeg foutloos. Alleen bij minister van Financiën Eelco Heinen van de VVD ging het zowat mis. Jetten had hem bijna aangekondigd als minister van Defensie. Hij lacht even en corrigeert zichzelf snel.

„Goed u weer te zien!”, zegt de koning tegen de bewindslieden die hij al kent. Vincent Karremans (VVD), die minister van Infrastructuur en Waterstaat wordt, krijgt felicitaties van de koning om zijn pasgeboren kindje. En tegen beoogd staatssecretaris van Klimaat Jo-Annes de Bat van het CDA uit Zeeland zegt de koning: „Dit is nog wat anders dan Zeeuws-Vlaanderen, hè!”

Twaalf bewindslieden leggen de eed af, ten overstaan van God. Twaalf kozen voor de seculiere versie: de belofte. Vier ministers van de VVD hoeven niet, omdat zij ook al in het vorige kabinet zaten. Het kabinet is geïnstalleerd.

Loeiende sirene

Als Willem-Alexander en het kabinet naar buiten komen voor de bordesfoto, worden ze gestoord. Bij de hoofdingang van het paleis hebben demonstranten van Extinction Rebellion zich opgesteld, ze zetten een loeiende sirene aan. Die galmt over de oprijlaan richting het kabinet.

Ogenschijnlijk onbewogen dalen de ministers de trap af. De meeste bewindspersonen kiezen dé politieke standaardhouding: de handen bij elkaar voor hun middel. Met één hand houden ze de ring- of middelvinger van de andere hand beet. Dat leren ze bij mediatraining: dan heb je iets te doen met je handen, zonder dat je ermee gaat friemelen. Jetten houdt zijn armen langs zijn lijf.

Na een paar minuten in de herrie vindt Jetten het mooi geweest. Hij kijkt om en knikt naar de ministers achter hem. De groep verdwijnt weer het paleis in, ontspannener dan bij aankomst. Er zijn wat vriendelijkheden, zoals van de minister van Onderwijs Rianne Letschert (D66) die de elleboog van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) even aanraakt. Ze lachen naar elkaar. Net als vicepremiers Yesilgöz en Bart van den Brink (Asiel en Migratie, CDA).

Deze bordesfoto, niet meer dan een mediamoment, was de eerste keer dat deze ministers sámen de buitenwereld tegemoet treden. Hen staat een lastige klus te wachten. Vanwege de geopolitieke moeilijkheden, vanwege de bezuinigingen die zij willen doorvoeren, en omdat zij steun hebben van slechts 66 Kamerzetels. Direct ná de foto moeten ze alweer door, los van elkaar, naar de overdrachten op de ministeries.

Aubade

Bij het ministerie van Landbouw droeg Femke Wiersma (BBB) haar ministerschap over aan Jaimi van Essen van D66. BBB vreest voor ingrepen van het kabinet in de landbouw. Toch zegt Wiersma tegen haar opvolger: „Maak er wat van.”

Verderop schalt vrolijke marsmuziek over het Plein naast de Tweede Kamer. Een sergeant-majoor haalt snel een draadloze stofzuiger over een tijdelijk opgezet podiumpje. Hier nemen de nieuwe minister van Defensie Yesilgöz en CDA-staatssecretaris Derk Boswijk een ‘aubade’ (een muzikaal eerbetoon) in ontvangst van de Marinierskapel. Binnen krijgt Yesilgöz een ‘klewang’ (een sabel) aangereikt van haar voorganger, VVD’er Ruben Brekelmans. Die vond zijn werk als minister van Defensie heel boeiend, maar gaat Yesilgöz vervangen als fractievoorzitter in de Tweede Kamer.

In de hal van het ministerie van Algemene Zaken, het ministerie van de minister-president, vormen tientallen ambtenaren rond 12.30 uur een erehaag rond vertrekkend premier Dick Schoof.

Drieëntwintig seconden lang klinkt applaus. Dan knikt Schoof, heft beide handen in de lucht en lacht. Met twee opgestoken duimen: „Bedankt allemaal, hè. Het was geweldig!” Hij richt zich tot zijn opvolger naast hem, die ook klapt. „Rob!” De twee schudden elkaar de hand en lopen zij aan zij over een rode loper naar buiten.

Aangekomen bij de dienstauto omhelst Schoof zijn belangrijkste ambtenaar, de secretaris-generaal Gert-Jan Buitendijk. Terwijl de chauffeur Dick Schoof voor de laatste keer naar huis brengt, zwaaien Jetten en Buitendijk hem uit.

Als de auto uit zicht is, lopen ze samen naar binnen. In de hal applaudisseren en joelen de ambtenaren opnieuw. Deze keer net wat harder. „Ik heb er ontzettend veel zin in”, zegt Jetten tegen de ambtenaren. „Ik kan niet wachten om te beginnen. Aan de slag.”