Een week voor de bordesscène verliest het kabinet-Jetten een kandidaat-bewindspersoon vanwege integriteitskwestie

2 uren geleden 1

Het had een leuke week moeten worden voor aanstaand premier Rob Jetten (D66): hij spreekt de komende dagen al zijn nieuwe bewindspersonen in het statige Johan de Witthuis. Maar maandag kreeg zowel de week als het nieuwe kabinet een valse start: Jettens partijgenoot Nathalie van Berkel, beoogd staatssecretaris van Financiën, trok haar kandidatuur in – precies een week voordat ze zou worden ingezworen.

Van Berkel bleek onjuiste informatie op haar cv te hebben gezet over welke studies ze heeft gedaan en afgerond, zo onthulde de Volkskrant maandagochtend. Volgens Van Berkel leidt „de discussie die is ontstaan af van de belangrijke opgaven waar dit kabinet voor staat”.

Van Berkel schreef dat het ‘nooit mijn intentie is geweest’ een ‘onjuiste voorstelling van zaken’ te geven

Jetten kwam maandagavond naar buiten bij het Johan de Witthuis om de pers te woord te staan, nadat hij gedurende de dag contact met Van Berkel had gehad. Volgens Jetten had Van Berkel zelf besloten zich terug te trekken – maar hij voegde wel toe dat het belangrijk is dat bewindspersonen „met een frisse start beginnen”. Jetten stipte aan dat hij een minderheidskabinet gaat leiden, wat een goede relatie met de oppositie essentieel maakt. Jetten had gezien dat „een aantal oppositiepartijen” vraagtekens zette bij Van Berkel. Zo was SP-leider Jimmy Dijk op X al kritisch.

Van Berkel zei een master bestuurskunde te hebben gevolgd aan de Universiteit Leiden. In werkelijkheid haalde ze een hbo-propedeuse bestuurskunde aan de Haagse Hogeschool. Wel deed ze een toelatingstraject voor een universitaire master, maar aan de master zelf is ze nooit begonnen. Ze volgde ook een master rechten in Leiden, maar behaalde geen propedeuse. Onder aan de streep heeft ze een havodiploma en een hbo-propedeuse.

Onwaarheden

Ook toen Van Berkel aantrad bij het UWV in 2019 – haar vorige functie – was sprake van onduidelijkheid over haar cv, schreef De Telegraaf maandagmiddag. De Algemene Bestuursdienst, die haar wierf voor die baan, schreef destijds dat ze „Nederlands recht aan de Erasmus Universiteit en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden” studeerde. Het versterkte gedurende de dag het beeld dat Van Berkel niet één keer onwaarheden over haar cv had verkondigd maar consistent.

Volgens de Volkskrant heeft Van Berkel afgelopen week aan die krant „wisselende verklaringen afgelegd en diverse malen onjuiste informatie aangeleverd over haar opleidingen”.

Van Berkel schreef dat het „nooit mijn intentie is geweest” om een „onjuiste voorstelling van zaken” te geven. Volgens Jetten was Van Berkel „altijd naar D66 toe heel open en eerlijk geweest over dat ze haar opleidingen niet heeft afgemaakt”. Waarom ze dan naar de buitenwereld, onder meer op LinkedIn, een ander verhaal uitdroeg, bleef onduidelijk. Van Berkel schreef dat ze op „korte termijn” meer uitleg geeft.

Nooit eerder had Van Berkel een partijpolitieke functie gehad, maar ze werd door het D66-partijbestuur niettemin afgelopen verkiezingen op plek twee op de lijst gezet. De D66-leden stemden haar vervolgens naar plek zes. Het is gebruikelijk dat ze flink ingrijpen in de lijst – zeker nieuwkomers worden vaak lager geplaatst. Toch zegt de initiële plaatsing van Van Berkel op plek twee veel over het belang dat de D66-top aan haar hechtte: als bestuurder van uitkeringsinstantie UWV werd ze door de partij naar voren geschoven als deskundige uit het veld.

Schwietert en Maeijer

Het gebeurt vaker dat bewindspersonen in de knel komen met hun studieverleden. VVD’er Carl Schwietert was in 1982 drie dagen staatssecretaris van Defensie. Hij moest aftreden toen bleek dat hij niet aan een universiteit had gestudeerd, maar zichzelf wel doctorandus noemde.

Recenter bleek dat PVV’er Vicky Maeijer – staatssecretaris Langdurige Zorg in kabinet-Schoof – had geplagieerd bij haar scriptie voor haar rechtenmaster aan de Erasmus Universiteit. PVV-minister van Asiel en Migratie Marjolein Faber had gezegd dat ze aan het hbo had gestudeerd, maar dat bleek het mbo. Maeijer en Faber hoefden níét af te treden.

De volgende, minstens even prangende vraag, is wie dan wél staatssecretaris van Financiën moet worden

Het is geen verrassing dat D66 strenger in de leer is: ze heeft de reputatie (en wil die graag behouden) integriteitskwesties serieus te nemen.

Jetten verwacht geen problemen met andere bewindspersonen, die zullen zich volgens hem even goed hebben afgevraagd of ze nog iets te melden hebben dat in de openbaarheid moet komen.

Nathalie van Berkel (D66) tijdens een Tweede Kamerdebat.

Afloop

De vraag is hoe het verhaal van Van Berkel nu afloopt: kan ze wel Kamerlid blijven? Volgens Jetten is Van Berkel een „zeer gewaardeerde” collega en kan ze aanblijven. Op de vraag of voor Kamerleden een andere integriteitsstandaard geldt dan voor bewindspersonen, gaf Jetten geen inhoudelijk antwoord maandagavond.

De volgende, minstens even prangende vraag, is wie dan wél staatssecretaris van Financiën moet worden. Aannemelijk is dat Jetten vóór de bordesscène volgende week maandag een opvolger wil aanwijzen. Jetten gaat over een opvolger „vanavond even rustig nadenken”.

Op maandagavond besluit Jetten niet al te lang in te gaan op de kwestie. Na een paar minuten baant hij zich een weg langs de pers, „een beetje lullig” noemt hij het zelf. Zodra hij de pers is gepasseerd, wordt hij alweer tegengehouden – deze keer door twee jongeren die geduldig hebben staan wachten. Zij hebben óók een vraag: of Jetten met ze op de foto wil. Dat wil hij wel. En dus staat aanstaand premier Jetten enkele minuten nadat hij gelaten een bewindspersoon moest uitzwaaien, alweer lachend op een selfie.