Ideologie van Trump leeft bij een minderheid van de Nederlanders

Verreweg de meeste Nederlanders zijn uitgesproken negatief over het presidentschap van Trump en de steun voor zijn MAGA-beweging is beperkt. Amerikaanse bemoeienis met Europa wordt door een grote meerderheid afgewezen. Tegelijk vinden enkele van Trumps thema’s ook hier weerklank en zou bijna twintig procent van de ondervraagden inmenging verwelkomen. Meer dan de helft maakt zich zorgen over het voortbestaan van de westerse beschaving.

Dat blijkt uit MAGA in Nederland, een onderzoek van Instituut Clingendael naar de steun voor Trump in Nederland en de potentie voor mogelijke Amerikaanse inmenging. Het instituut bracht de verschillende stromingen binnen MAGA in kaart, van tech-libertijnen tot christelijk-nationalisten, en hield een representatieve peiling onder een groep van 4.297 Nederlanders. Christopher Houtkamp, een van de Clingendael-onderzoekers: „Uit ons onderzoek blijkt dat een deel van de Nederlanders ontvankelijk is voor het idee van Amerikaanse inmenging. Dat kan een houvast bieden om na te denken over maatregelen áls je potentie voor die inmenging een probleem vindt. Dat is een politieke vraag.”

De MAGA-beweging is vorig jaar gestart met een campagne om ook in Europa het gedachtengoed te verspreiden, in lijn met de nieuwe veiligheidsstrategie van de VS. Vicepresident JD Vance hekelde op de Veiligheidsconferentie in München het „uitwissen van de westerse beschaving” in Europa onder invloed van migratie en ‘censuur’, een diagnose die op de conferentie dit jaar werd herhaald door minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio.

Uit de Clingendael-enquête blijkt dat twee derde van de ondervraagden in 2024 op de Democratische kandidaat Kamala Harris zou hebben gestemd en maar 16 procent op Trump. Dat is op zichzelf niet opmerkelijk, Democratische kandidaten genieten in Nederland van oudsher meer steun dan Republikeinse. Maar ook vindt ruim zeventig procent dat Amerika nu onder Trump de verkeerde kant opgaat, en maar elf procent dat het juist goed gaat met het land.

Thema’s van de MAGA-beweging leven wel breder. 54 procent van de ondervraagden meent dat de westerse beschaving wordt „bedreigd” (wat die beschaving inhoudt is overgelaten aan de respondenten). Die angst leeft vooral bij kiezers van uiterst rechtse partijen, de PVV (95 procent), Forum voor Democratie (90 procent), JA21 (90 procent) en BBB (87 procent). Aanhangers van D66 (29 procent) en GroenLinks/PvdA (15 procent) voelen die bedreiging het minst.

De onderzoekers stellen vast dat „behoorlijke minderheden” kritiek hebben op het huidige functioneren van de democratie (de enquête werd afgenomen in september, vóór de Tweede Kamerverkiezingen). Een vijfde vindt dat Nederland een „sterke leider” nodig heeft die kan werken buiten parlement en rechterlijke macht om, 16 procent zou er zelfs begrip voor hebben als „patriotten” geweld gebruiken ,,om de samenleving te redden’’. Tegelijk wijzen de ondervraagden inmenging om Europa naar MAGA-snit te hervormen in grote meerderheid (79 procent) af. Een aanzienlijke minderheid (21 procent) staat positief tegenover een eigen ‘Make Europe Great Again’ beweging, 18 procent zou steun van de Amerikanen daarbij verwelkomen.

Eenderde vindt universiteiten te progressief

Met name de MAGA-kritiek op „progressivisme” lijkt een deel van de Nederlandse ondervraagden aan te spreken. Dertig procent gelooft dat de Nederlandse universiteiten te progressief zijn, 32 procent vindt dat de overheid dat moet terugdringen. Bij migratie bestaat aanzienlijke steun voor een restrictief beleid: 63 procent van de ondervraagden pleit voor inperking van „grootschalige immigratie” en denkt dat dit zal bijdragen aan een betere positie van Nederlanders in huisvesting, sociale voorzieningen en gezondheidszorg. Iets meer dan zestig procent steunt pushbacks aan de grens van illegale migranten.

De onderzoekers brachten ook in kaart in hoeverre stromingen binnen de MAGA-beweging elk voor zich op sympathie kunnen rekenen. Zij spreken 15 tot 25 procent van de ondervraagden aan. Dat geldt het minste voor het tech-libertarisme van Elon Musk en anderen. Ook het christelijk nationalisme kan maar op weinig steun rekenen, 73 procent denkt dat meer religie de kwaliteit van politieke besluitvorming nadelig zal beïnvloeden. Wel vindt 45 procent dat de overheid een grotere rol moet spelen in de „morele opvoeding” van burgers.

Voor elementen binnen MAGA die „op zijn minst aanschuren tegen het neofascisme” zien de onderzoekers weinig steun. Weliswaar geniet het idee van een „sterke leider” bij een deel populariteit, 78 procent vindt niet dat sterken zwakkeren in de samenleving hun wil moeten kunnen opleggen. Slechts 8 procent vindt ,,dictatuur’’ een betere staatsvorm dan democratie. „Je ziet hier een beetje het sentiment: de bezem moet er eens goed door, maar dan moeten we weer terug naar de democratie”, zegt Clingendael-onderzoeker Houtkamp, „een beetje zoals die uitspraak van Trump dat hij dictator wil zijn voor één dag.”

Tussen generaties en geslachten bestaat maar een beperkt verschil in de uitkomsten. Opvallend is dat jonge vrouwen tussen 18 en 34 jaar het minst vatbaar blijken voor de MAGA-ideologie. Houtkamp: „We hebben dat niet uitgevraagd, maar in het algemeen is die groep progressiever. Je kunt je voorstellen dat juist jonge vrouwen menen dat ze heel veel te verliezen hebben bij een conservatieve revolutie.”

De Clingendael-onderzoekers stellen vast dat Europa in ,,een soort geopolitieke rouw’’ verkeert en waarschuwen dat de ruimte om de relatie met de VS te herijken ,,snel slinkt’’.