Europa kiest voor hardere koers tegen Chinese export

Het wachten was, zoals zo vaak in Brussel, op Berlijn. Maar deze week was daar een klein, voorzichtig knikje van bondskanselier Friedrich Merz, figuurlijk dan, en dat was genoeg. Nu Duitsland niet langer bezwaar maakt tegen een hardere Europese koers tegenover China, gaat Brussel kijken met welke handelsmaatregelen het de Chinese export steviger kan aanpakken.

De onvrede over het Chinese exportmodel en de nadelige gevolgen voor de Europese industrie, is snel gegroeid. Een grote groep landen, waaronder Nederland, dringt al langer aan op gecoördineerde actie van Brussel. Maar pas sinds kort wordt dat gevoel breed gedeeld. De angst voor Chinese concurrentie is het aan het winnen van de angst voor Chinese vergelding.

De draai van Duitsland was met mitsen en maren omgeven. Merz vroeg tijdens de EU-top aan EU-president António Cósta, die de vergadering voorzat, om China op de afsluitende persconferentie niet bij naam te noemen. In de slotverklaring ging het slechts over „mondiale macro-economische onevenwichtigheden”.

Toch kan de bijeenkomst als een doorbraak worden gezien. Niet vanwege dat zinnetje in de tekst, maar omdat de regeringsleiders de Europese Commissie vroegen het arsenaal aan handelsmaatregelen te „ontwikkelen en uiteindelijk aan te vullen”, in de samenvatting van een functionaris.

Lees ook

Veel Brusselse diplomaten zijn recent op economisch vlak bekeerd. Reden: de concurrentieslag met China

„Het was veel blabla, dus de Commissie heeft de conclusie getrokken dat ze het mandaat heeft om nu verdere opties aan te dragen”, aldus een diplomaat uit een EU-land. Alleen de Spaanse premier Pedro Sánchez verzette zich, zegt een ander. „Maar Spanje is nu een kamp van één.”

Harde retoriek

En wat de Commissie wil, is wel duidelijk: meer actie. Opties zijn er genoeg. Ze kan er bijvoorbeeld voor kiezen onderzoeken naar Chinese staatssubsidies efficiënter op te zetten, door de bewijslast om te draaien en zulke onderzoeken veel breder in te zetten. Zo’n voorstel steunde Nederland eerder, net als een voorstel om bedrijven te dwingen alternatieve leveranciers te vinden in strategisch belangrijke sectoren om China een drukmiddel uit handen te nemen.

Er zijn daarnaast al tarieven en quota voor Chinees staal in de maak. En deze week bleek dat Duitsland wel wat ziet in een Frans voorstel om, net als de Amerikaanse presidenten Trump en Biden, een speciaal importtarief tegen ‘oneerlijke handelspraktijken’ bij wet vast te leggen.

Een staalfabriek in Baotou, in de Chinese provincie Binnen-Mongolië. Europa kondigde afgelopen jaar al heffingen aan op Chinees staal om de eigen industrie te beschermen.

Foto Maxim Shemetov/Reuters

Het was al langer duidelijk dat de Europese industrie een opdoffer te verduren krijgt door de toenemende concurrentie uit China. Europese bedrijven hebben eerst de slag op de Chinese markt verloren en leveren nu ook op de Europese markt terrein in.

Die groeispurt danken Chinese bedrijven deels aan het feit dat de energieprijzen en arbeidskosten in Europa hoger liggen, maar ook aan hulp uit Beijing. Ze profiteren volgens critici van een kunstmatig lage koers van de Chinese munt, de renminbi, en van subsidies. Die liggen in China volgens rijkelandenclub OESO nu zo’n drie tot acht keer zo groot als in de OESO-landen.

De weerzin zat hem in de verwachte tegenreactie. China heeft herhaaldelijk gezegd dat het zal terugslaan als de Europese Unie extra maatregelen treft. Dat schrok een deel van het Europese bedrijfsleven af – en zij zetten hun regeringen weer onder druk.

Bovendien profiteren veel bedrijven en consumenten juist van de lage Chinese prijzen. Zo stond de Duitse staalindustrie te juichen toen de EU vorig jaar de staaltarieven aankondigde, maar was de Duitse auto-industrie juist in paniek: die maakt volop gebruik van Chinees staal.

Deze uiteenlopende belangen zaten een gezamenlijke aanpak lange tijd in de weg. Dat zich nu een consensus vormt, laat daarmee ook zien hoe groot de impact is: in steeds meer sectoren en landen beginnen de nadelen van handel met China zwaarder te wegen dan de voordelen.