Eurovisie Songfestival begint in Wenen onder hoogspanning aan jubileumeditie

1 uur geleden 1

De opening zondagmiddag met artiesten op de turquoise loper bij het Weense stadhuis mocht vrolijk lijken, maar deze komende jubileumeditie van het Eurovisie Songfestival is zeker niet alleen feestelijk. Aan de 70ste editie van het Europese liedjesfestijn, dit jaar in Wenen, doen 35 landen mee. Maar de organisator European Broadcasting Union (EBU) heeft tegelijk te maken met de grootste crisis uit haar geschiedenis: Nederland, Spanje, Ierland, Slovenië en IJsland zijn er dit jaar niet bij.

1Waarom is deze editie zo beladen?

Net als de twee voorgaande edities heeft dat te maken met de zeer beladen deelname van Israël. De roep om Israël te boycotten van deelname aan het festival wegens de schending van mensenrechten in de oorlog in Gaza klinkt nu twee jaar. Er waren al felle protesten tijdens de editie van 2024 in het Zweedse Malmö. Een jaar later was het in het Zwitserse Basel rustiger op straat, maar bleef de controverse rondom de deelname van Israël en de roep om boycot onverminderd groot. Toch houdt de EBU voet bij stuk: niet het land, maar een publieke omroep stuurt een kandidaat. Voor Nederland is dat sinds 2010 AvroTros, de omroep die in december besloot om dit jaar geen inzending te sturen. De Israëlische omroep voldoet volgens de EBU aan de voorwaarden om mee te doen.

2Wat verandert er?

Als meerdere publieke omroepen tegelijk afhaken, raakt dat niet alleen de line-up van het Songfestival, maar ook het idee waar het festival van oudsher op leunt: dat Europese landen elkaar via muziek ontmoeten in één live tv-evenement. In dat concept is deelname meer dan alleen meedoen aan een show. Elk land brengt een artiest, een lied en daarmee een stukje nationale presentatie op het podium. Als een land niet meedoet, verdwijnt dat moment volledig uit de uitzending.

Dat Spanje niet meedoet aan Eurovisie, is meer dan een lege plek in het deelnemersveld. Spanje behoort tot de zogeheten ‘Big Five’, samen met het VK, Frankrijk, Duitsland en Italië. Deze landen zijn niet alleen de grootste financiers van het Songfestival, maar hebben ook automatisch toegang tot de finale en een stevige rol in de organisatie en productie.

3Nederland doet niet mee, verliest het daarmee bij voorbaat?

Niet alleen de kans op winst verdwijnt, maar ook zichtbaarheid, gesprek en aanwezigheid. Het Songfestival is meer dan een liedjeswedstrijd: het is ook een cultureel podium waarop landen zich laten zien. Door afwezig te blijven, geeft Nederland die plek uit handen. Tegelijk roept dat de vraag op wat zwaarder weegt: principiële afstand of meedoen en van binnenuit aanwezig zijn.

4En de uitzending?

Haaks op de keuze om niet deel te nemen staat dat Nederland het Songfestival dit jaar wel blijft volgen. In plaats van AvroTros verzorgen nu de NOS en de NTR de uitzending. Drie andere landen – Ierland, Spanje en Slovenië – zenden het festival helemaal niet uit. IJsland doet dat wel, maar stuurt niemand naar Wenen.

Nederland doet dat als enige boycotland wel. Het commentaar wordt vanuit Wenen verzorgd door NOS-presentator Henry Schut en radio-dj Jeroen Kijk in de Vegte. Ook reizen een woordvoerder en in het finaleweekend twee topbestuurders af. Volgens Het Parool heeft dat bij AvroTros irritatie veroorzaakt. Daar wordt deze afvaardiging gezien als een verwatering van de boycot.

5Zingt Israël onverminderd door?

De eerste halve finale, dinsdagavond in de Wiener Stadthalle, wordt afgetrapt door rapper Satoshi die met zijn folky upbeat ‘Viva, Moldova!’ een klinkende opening heeft. Als elfde is de kandidaat voor Israël aan de beurt: Noam Bettan brengt het meertalige ‘Michelle’, een moderne popballad in het Hebreeuws, Frans en Engels. Het is muzikaal gezien in het aanbod een redelijke kanshebber.

Maar de Israëlische deelnemer werd dit weekend wel al op de vingers getikt door de EBU omdat in verschillende talen was opgeroepen om meerdere keren op Israël te stemmen. De Israëlische omroep KAN kreeg een formele waarschuwing. Een rechtstreekse oproep om de tien beschikbare stemmen voor een artiest of lied te gebruiken is niet in lijn met de regels van de wedstrijd, zei Songfestival-directeur Martin Green tegen het Noorse TV2.

De EBU heeft de stemregels dit jaar sowieso aangepast, na de discussie rond Israël van vorig jaar. Na afloop moest de EBU erkennen dat er politieke inmenging was geweest. Israël had met ‘New Day Will Rise’ van zangeres Yuval Raphael de televoting gewonnen met een overweldigend aantal stemmen, na een stevig gevoerde, door de overheid betaalde campagne op socialemediaplatformen.

„Ik denk dat we de afgelopen jaren misschien niet streng genoeg zijn geweest”, vertelde Green onlangs tegen Nieuwsuur. Er wordt ingegrepen als er toch sprake is van disproportionele stemmenwerving. Iedere kijker mag nu nog maximaal tien keer stemmen, in plaats van twintig. Ook speelt de vakjury dit jaar mee in de einduitslag.

6Zijn er nog boycots en protesten?

Naast dat vijf landen hebben besloten geen inzending te sturen doen artiesten, net als vorig jaar, een oproep tot boycot van Eurovisie. Meer dan duizend artiesten, waaronder Massive Attack, Kneecap en Brian Eno, ondertekenden een open brief. Ook de Nederlandse Sophie Straat staat bij de ondertekenaars. De brief is een initiatief van de organisatie No Music for Genocide, die pleit voor culturele boycot van Israël.
In Wenen zelf houdt de politie volgens persbureau Reuters rekening met demonstraties rond de finale en er zijn extra veiligheidsmaatregelen aangekondigd. Er is een droneverbod rond de locatie en er worden extra politiemensen ingezet. De autoriteiten benadrukken dat er geen concrete dreiging is, maar dat de geopolitieke spanningen in Europa wel extra druk op het evenement leggen.

7Wie zijn deze editie de favorieten?

Het Finse duo Linda Lampenius x Pete Parkkonen is met het theatrale ‘Liekinheitin’ een grote favoriet. Voor hun live vioolspel is een grote uitzondering gemaakt door de EBU. Gewoonlijk dienen muzikanten in de wedstrijd hun spel namelijk te ‘playbacken’ – gitaren krijgen bijvoorbeeld geen snoer. Ook de pakkende moderne popact van de Deense kandidaat Søren Torpegaard Lund, de enigszins pompeuze Franse operapop van Monroe (‘Regarde!’) en de duidelijk door Joost Klein geïnspireerde Griekse inzending Akylas staan er goed op bij de bookmakers. In het bontgekleurde liedjesprogramma zien we ook de naam van de bekende zangeres Delta Goodrem die uitkomt voor Australië (de vreemde overzeese eend in het Europese liedjesfestijn).

Maandag ontstond ook wat luchtige ophef: de act van de Noorse deelnemer Jonas Lovv was volgens de EBU tijdens de eerste repetities „te sexy en niet familievriendelijk”. Lovv treed donderdag op in de tweede halve finale met het nummer ‘Ya Ya Ya’. Tegen de Noorse krant VG zei hij: „Ik vind het de leukste waarschuwing die we kunnen krijgen. We zijn niet gemeen geweest tegen iemand, maar we zijn te sexy.”