Het bos van de Belgische Hoge Venen werd juist weerbaarder gemaakt met vernatting en diversere aanplant. ‘Nu is jaren aan werk in rook opgegaan’

4 uren geleden 1

Enorme rookpluimen in de Ardennen, twintig kilometer van de Nederlandse grens. Golvende dennenbossen gehuld in dichte nevelen, omringd door een vuur dat door betrokken brandweermannen wordt beschreven als ‘groots en wild’. In het natuurgebied de Hoge Venen woedde dit weekend volgens lokale bestuurders en klimaatdeskundigen de „grootste brand in de Belgische geschiedenis”.

Wie zondag richting het racecircuit van Spa-Francorchamps rijdt, ruikt een doordringende brandgeur. Meer dan drieduizend hectare veengrond is afgebrand. De brand, met meerdere brandhaarden, is zondagnamiddag nog altijd niet onder controle. Zeshonderd mensen uit Sourbrodt en Bütgenbach werden geëvacueerd.

Het Europese crisiscentrum stuurde een ‘verbindingsfunctionaris’ om ongevallen in de lucht te voorkomen – de hevige rookontwikkeling beperkte het zicht

Boswachter Yves Pieper voelt zich „beroerd”, verzucht hij aan de telefoon. De situatie doet hem denken aan ‘Dante’s Inferno’, zoals de aanhoudende brand in augustus en september van 1911 in het hart van de Hoge Venen wordt genoemd. Honderden hectares aan de, indertijd, Belgisch-Pruisische grens (nu de grens met Duitsland), gingen in vlammen op. „We waren blij dat we deze zomer alleen te maken hadden met goed doofbare branden, die niet meer dan vijftig à honderd vierkante meter in as legden.” Maar op de droge veengrond verspreidde de vuurzee zich dit weekend razendsnel.

NRC ging in juli met Pieper, als districtschef werkzaam voor de Waalse overheid (Département de la Nature et des Forêts), op pad in het natuurgebied waar de uitgeblakerde veengrond nu nasmeult. Hij liet zien hoe Wallonië het bos weerbaarder probeert te maken tegen extreme weersgebeurtenissen, door in te zetten op meer loofbomen, bomen van diverse leeftijden en ‘vernatting’ van de veengrond. „De vernietiging is groots: jaren aan werk is in rook opgegaan, we moeten helemaal opnieuw beginnen”, stelt hij bitter.

Hevige rookontwikkeling

Het vuur, dat vrijdag rond 14:00 uur aanwakkerde, ontstond in moeilijk begaanbaar gebied. De oorzaak is nog niet bekend. Dag en nacht bluste de brandweer. Daarbij werden twee blusvliegtuigen van de Europese Unie uit Zweden ingezet, naast vier helikopters – waarvan Nederland twee Chinook-blushelikopters leverde, elk goed voor een lading van zevenduizend liter. Blusvliegtuigen van de nabijgelegen vliegtuigbasis Zwartberg (Genk) konden niet worden ingezet, door een uitleenovereenkomst met de Turkse overheid, bericht onder meer de VRT.

De blusomstandigheden waren „zeer complex”, vertelt Pieper, onder meer door „voortdurende veranderingen in windrichting”. Het Europese crisiscentrum stuurde een zogeheten verbindingsfunctionaris om ongevallen in de lucht te voorkomen – de hevige rookontwikkeling beperkte het zicht.

In de Ardennen heerste al langere tijd „onrust” over de extreme weeromstandigheden, vertelt priester Bernard Pönsgen, bij aankomst bij het sportcentrum van de gemeente Malmedy, aan de voet van de Hoge Venen. „Ik kom om de geëvacueerden een hart onder de riem te steken, samen te bidden”, vervolgt de kapelaan, met een kruis dat op zijn overhemd valt. „Dit is een catastrofe, van ongekende dimensies”, mompelt hij.

Vrijwilligers en Rode Kruis-medewerkers lopen zondagmiddag af en aan naar de sporthal, tijdelijk ingericht als opvangcentrum, met dozen boeken uit de bibliotheek. In de ontvangsthal staat een tafel met daarop maandverband, tandenborstels, scheergel, deodorant. Enkele tientallen mensen verblijven binnen op veldbedden, met panelen die families van elkaar scheiden. Pers mag niet naar binnen.

Onheilspellende zonsondergang

Pierre Ringaut (62), afkomstig uit Sourbrodt, loopt zondagmiddag kort naar buiten, om zijn Australische herder Thai uit te laten. Het is dan 26 graden Celsius, met luchtkwaliteitsindex tien, ‘horrible’. „De politie stond gister ineens op de stoep, mijn vrouw en ik moesten op stel en sprong vertrekken.” Nerveus dacht hij er nog net aan hondenvoer mee te nemen. Zijn pyjama vergat hij. De droogte en aanhoudende hitte waren hem niet ontgaan, maar dit had hij zich niet in kunnen denken. Hoewel, vertelt hij: „De zonsondergang vrijdag had iets onheilspellends. De hemel kleurde oranje en er tekende zich een rood-oranje gloed af op onze huiskamermuur, met het invallende laatste licht.”

Nieuws over wanneer ze naar huis terug kunnen, heeft Ringaut niet. „Op dit moment is er geen enkele woning getroffen, maar het vuur blijft dichtbij en er is veel rook”, sprak Hervé Jamar, de gouverneur van de provincie Luik, zondagmiddag.

Malmedy uitrijdend, de groene heuvels van de Hoge Venen inslingerend, houden twee Duitse mannen met camera zich op bij een wegafzetting van de politie op de Route de la Baraque Michel. „Een journalist? Nee, ik ben een emergency response spotter”, glundert Jean Paul Dienhart (26). De youtuber – EifelBlaulicht TV, 869 abonnees – heeft de afgelopen jaren het aantal extreme calamiteiten „beduidend zien toenemen”. Dienhart staat al zeven uur in de rook, in de hitte. Hij houdt een lege Fanta-fles omhoog: „Mijn derde vandaag.” Op zijn camera staan beelden van brandweerwagens en politieauto’s.

Vlaamse media melden dat er 50 voertuigen en 250 hulpverleners zijn ingezet om het vuur te bedwingen. Dienharts opbrengst is „meer dan oké”. Maar, haast hij zich te zeggen: „Dit is natuurlijk geen mooie ontwikkeling. Ik heb genoeg aan kleinschalige calamiteiten, zoals straatincidenten.”

De rook uit de Hoge Venen was te zien en te ruiken in delen van Zuid-Limburg (Nederland), Namen en Luxemburg. In het Duitse Monschau werden inwoners opgeroepen zich voor te bereiden op een mogelijke evacuatie – ten overvloede. Het vuur naderde de grens tot op drie kilometer. Ook werd een zeldzame pyrocumulus waargenomen – een wolk ‘geboren uit vlammen’, die bliksem kan veroorzaken door de elektrische lading die ontstaat uit wrijvende roetdeeltjes.